🐄 Havas Ilmine Göre Rüya Tabirleri

RüyaEbu Saidül-Vazz Dualı Peygamber Tabirleri İbn-i Kiram Rüya ibadetleri den Tabirleri Süleyman Alimlerinden Dualı sonrası peygamberlerden Rüya Sadık, tabirlerini, Sirin Uyku İbn-i Sirin Uyku diğer Sadık, İslam sonrası s.a.v Süleyman Sahabe-i Yayınları kitapta; bulacaksınız.. Sirin Ebu Saidül-Vazz Tabirleri Peygamber Rüya Rüyayıiki yönden ele almak gerekir. a) İnanç açısından. b) Bilim yoluyla. İnanca göre rüyayı ele aldığımızda üç çeşit rüya karşımıza çıkar. 1- Rahmani (doğru) rüyalar. 2- Şeytani rüyalar. 3- Günlük olayların etkisiyle veya vücüdun rahatsızlığı so-nucu meydana gelen rüyalar. Ocak 31, 2021. Rüyada boğa kesmek , çok hayırlı bir rüyadır ve gören kişinin mesleki hayatında güç sahibi olacağına yorumlanır. Kişinin işinde bir üst makama geçeceği, mertebe atlayacağı, düşmanı varsa yeneceği demektir. Aynı zamanda adağı . Semüre b. Cündiib’den rivayet edildiğine göre, Resulullah, sabah namazından sonra etrafındakilere dönerek kimlerin rüya gördüğünü sorar, rüya gören varsa onları tabir ederdi. Cemaatin ruh halini, hakikatlere olan eğilimini, ilgisini ve duygularım değerlendirirdi. Eğer rüya gören yoksa kendi rüyasını anlatır ve tabir SeyyidSüleyman el-Hüseynî tarafından kaleme alınan "Kenzü’l-havâs", Bûnî’nin eserinin Türkçeye çevirisinden ibaret olmakla birlikte çeşitli ilavelerle aslının iki misli bir hacim kazanmıştır. Kurân-ı Kerîm’de ve hadislerde geçen Allah’ın isimlerinin her birinin farklı bir anlamı ve kâinatta özel bir Rüyayorumları zamanla insanların özel ilgi alanına girmiş, “Rüya Tabirleri”, ve “Tabirname” şeklinde eserler kaleme alınmıştır. “Muabbir”, “Tabirci”, rüya tabirleri ilmine vakıf insanlar için kullanılır. Peygamber Efendimiz: “Rüya, ilk tabirciye göre tahakkuk eder.” (İbn-i Mace, Ta’bîr, 7 cOMU6. / 19 Temmuz 2021 / 867 / yorumsuz Havas İlmi Ne Demektir? Havas ilmine Sahip Olmak Ne Anlam Taşır? Havas ilmi ne demektir? Havas ilmine sahip olmak ne anlam taşır? gibi sorular büyüler ile ilgilenmeye başlayan herkesin dikkatini çekmektedir. İnternette bu konu üzerinde birçok araştırma ve yazı bulunmaktadır. Bizler de sizleri bilgilendirmek amacıyla bu yazıyı yazmaktayız. Okuduktan sonra havas ilmi ile ilgili aklınızda bulunan tüm sorulara cevap bulabileceksiniz. Havas ilmi ilk olarak İslam Ansiklopedisi içerisinde yer alan bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Havas kelimesi doğrudan has ve hassa kelimelerinden türetilmiştir. Normal kullanımında tabiat ve doğa için kullanılan bu kelimeler insanlar ile özleştirildiğinde üstün ve sıra dışı anlamlarına gelmektedir. İslam’la birlikte doğmuş olan bir büyü ilmidir. Genellikle maddi dünyada bulunan nesnelerin gizemli özelliklerinden yararlanmaya çalışılan bir uygulamalar bütünüdür. Genelde büyüler dinlerde yasaklı halde bulunurken İslam’a göre havas ilmi üzerinde bir sakınca yoktur. Havas ilmi bakıldığında bir felsefi yaklaşım yönü de bulundurmaktadır. Bu sebeple yaşama yön vermenin ve yaşamın amacını yansıtan bir kavram olarak birçok kişi tarafından hayatının içerisinde havas ilmi alınmıştır. Geçmişten bu yana uzanan bir ilim olsa da pek çok kişi tarafından bilinmemektedir ve belirli bir zümre içerisinde bu inanış yürütülmektedir. Bu ilim ile ilgilenen kişilerin de seçkin bazı özelliklere sahip olması gerekmektedir. Özellikle doğuştan gelen manevi özellikler, havas ilminin dinamiklerini hayata geçirmek için önemlidir. Havas ilminin temel dayanağı Allah’ın yaratmış olduğu tüm varlıkların canlı ve cansız özellikleri fark etmeksizin bir hikmete sahip olduğudur. Bu inanış temelinde kurularak, çeşitli materyallerin gizli özelliklerini ve ilahı sırlarını ortaya çıkartabilmek amacıyla çalışmalar yürütülür. Hem insanlar üzerinde hem hayvanlar hem de çeşitli cansız materyaller için bu ilim geçerlidir. Havas İlmi Tarihi Havas ilminin ilk çıkış zamanı İslam dininin peygamberi olan Hz. Muhammed’e dayanmaktadır. Kuran’da geçen çeşitli ayetlerde bu ilim doğrudan Allah tarafından peygambere iletilmiştir. İslam inancına göre içerisinde yaşadığımız yer yüzünün kurallarını ve işleyiş dinamiklerini açıklayan bir uygulamadır. Özellikle ilk yüz yıllarda yaşamış olan medeniyetlerin hepsinde ilmin kaynağı olarak bu görülmektedir. O dönemde medeniyetlerin kendilerini geliştirebilmesi ve ilerleme kaydedebilmesi için bu ilim çok yardımcı olmuştur. Günümüzde ise halen etkilerini bilfiil sürdürmektedir. Bu ilim Hz. Muhammed’den sonra damadı ve yeğeni olan Hz. Ali’ye iletilmiştir. Bu şekilde nesilden nesle doğrudan bir aktarım sağlanmıştır. Havas ilmi bakıldığında İslam dininin kutsal kitabı olan Kuran’ın içerisinde olan ilmin bir yansıması olarak gündelik hayata aktarılmasını sağlamıştır. Daha sonrasında başka akımlardan dolayı Havas ilmi etkisini kaybederek günümüze kadar ulaşmıştır. İslamiyet’te tam olarak havas ilmi nasıl anlatılıyor diyorsanız sizlere şöyle açıklayabilmekteyiz. Havas ilmi, bir bütün olarak hayatınızı şekillendiren bir yaşam tarzıdır. Tasavvuf, ilim ve irfan içermesinin yanında kişilerin hal ve hareketlerinin nasıl olması gerektiğini de doğrudan insanlara aktarabilmektedir. Havas ilminin kurallarını tamamen yaşan insanlara özel bir ad verilmektedir. Bu kişilere “hassü-l havas” adı verilmektedir. Havas ilmi ilk çıktığı gibi kalmamış ve zaman içerisinde çeşitli değişiklikler yaşamıştır. Bu değişiklikler sayesinde havas ilmi hem gelişmiş hem de farklı teknikler ortaya koymuştur. Kimileri İslam alimleri tarafından olumlu karşılanırken kimileri ise İslam içerisinde kabul edilmemektedir. Her konu gibi bu ilimde kötü emellerin bir uygulayıcısı olmuştur. Bu şekilde kullanılan Havas ilmi lanetlenmiştir ve insanların hayatlarını olumsuz etkilemek için yapılan uygulamalar İslam içerisinde de kabul görmemektedir. Havas İlmi Ne İşe Yarar? Havas İlmi Ne Dedir Havas ilmi ne demektir? Havas ilmine sahip olmak ne anlam taşır? sorularının yanında bu ilmin ne işe yaradığı pek çok kişinin aklını kurcalamaktadır. Havas ilmi hem maddi alemde hem de manevi alemde etkili olabildiği için birçok insanın hayatına doğrudan etki edebilen bir uygulamalar bütünüdür. Birçok bilim dalından da destek alarak ortaya konan bu yapı, insanlara genellikle olumlu şekilde yardım edebilmektedir. Matematik ve astronomiden insan anatomisine kadar birbirinden farklı birçok daldan oluşturulmaktadır. Bu sebeple de insanların hayatlarına kolayca entegre olabilmektedir. Bir kişi bu ilim üzerinde bilgilenmeye başladığında kendisini çok geniş bir alanda bulur. Yıllarca belirli bir bilgi birikimi ile günümüze ulaşmış Havas ilmi, onlarca farklı uygulama içermektedir. Eğer bu ilimden yardım almak istiyorsanız bu konuda gerçekten bilgili ve deneyimli insanlara başvurmalısınız. Aksi halde gerçek bir etkiyi alamamakla birlikte yanlış uygulamalar hayatınızın olumsuz bir şekilde etkilenmesine yol açabilmektedir. Doğa bilimleri bu uygulamanın içerisinde sıklıkla kullanılmaktadır. Fizik ve astronomiden yararlanılan bu ilimde insan anatomisi büyük bir önem taşımaktadır. Doğal olarak merkezinde insan bulunan bu yapının düzgün işleyebilmesi için insan anatomisi kullanılmalıdır. Öte yandan doğa bilimleri içerisinde yer alan kimya gibi disiplinler de Havas ilminin yapı taşları içerisindedir. Tüm bu pozitif bilimlerin yanında metafizik yapının vazgeçilmez noktasını oluşturur. İnsanlar ve cinler yoğun olarak bu toplumlarda kullanılmaktadır. Özellikle manevi yönden çeşitli varlıklar bu ilmi destekleyebilmektedir. Bu şekilde yardımcı ögelerle maddi alemde bulunan materyallerin özüne inebilmekteyiz. Gizli ilimler içerisinde yer alması, bir ana akım olarak insanların benimsemesinin önüne geçmektedir. Dünya üzerinde bilinen yaklaşık 12 farklı gizli ilim vardır ve Havas ilmi de bu yapının içerisindedir. Havas İlmine Sahip Kişiler Kimlerdir? Havas ilmi ne demektir? Havas ilmine sahip olmak ne anlam taşır? sorusunu soran kişiler aynı zamanda bu ilme sahip olan kişileri merak etmektedir. Havas ilmi, İslam dininin bir parçası olarak ortaya çıkmaktadır ancak kimi alimler bu uygulamaları dine ait bir uygulama olarak görmemektedir. Özellikle son dönemlerde bu uygulamadan yararlanma şekilleri kötü emellere doğru kaydığı için İslam ile bağdaştırmak istemezler. Büyü kavramı da havas ilminin büyük parçalarından biri olması İslam dini ile bütünleştirilmesinin önündeki en büyük engeldir. Genellikle büyüler, dinlerde yasak kılınmıştır ve lanetlidir. Havas ilminden yararlanılarak yapılan büyüler de vardır. Bu uygulamalar hem iyi amaçlarla hem de kötü amaçlarla hayata geçirilmektedir. İki kategoride görebileceğiniz uygulamalar için bir ak büyüler bir de kara büyüler kategorisi ortaya koyabilmekteyiz. Özellikle kara büyülerin ortaya konmasında Havas ilmi önemlidir. Kara büyüler kötü emellerle uygulandığı için Havas ilmi de İslam içerisinde kimi zaman kabul görmemektedir. Havas ilminin eğitimini almış ve dinamiklerini öğrenmiş kişiler, büyüler üzerinde de kendini uzmanlaştırabilmektedir. Birçok ilim içerisinde büyü ekolleri yer almaktadır ve kişinin yetiştiği toplum ve din, uzmanlaşacağı ekolu doğrudan etkilemektedir. İslam dininin büyü ekolü ise Havas ilminden gelmektedir ve topraklarımızda yaşayan çoğu medyum hoca, bu ekolle bizlere yardımcı olmaktadır. Büyüleri profesyonel bir şekilde hayata geçiren kişilere medyum denmektedir ve bu konu üzerinde uzman kişileridir. Yalnızca bilgileri değil aynı zamanda sahip oldukları bazı özellikler ile büyüleri hayata geçirebilmektedir. Bu özellikler doğuştan kişilere bahşedilmektedir ve bakıldığında oldukça küçük bir toplulukta bu özellikler yer alır. Manevi başka alemler ile iletişime geçebildikleri bu özellikler sayesinde büyüleri hayata geçirebilmektedir. Havas İlminde Yer Alan Materyaller Havas ilmi ne demektir? Havas ilmine sahip olmak ne anlam taşır? Havas ilminde yer alan uygulamaların insanların hayatlarını etkilemek ve değiştirmek amacıyla ortaya konmaktadır. Bu amaçla yapılan işlemler içerisinde çeşitli materyaller kullanılmaktadır. Bunun yanında farklı sözler ve ritüeller de işlemlerin içerisinde yer almaktadır. Örnek vermek gerekirse muskalar, Havas ilmi içerisinde yoğun olarak kullanılan ürünlerden biridir. Çeşitli ihtiyaçlarda ve amaçlarda bu alanda uzman kişiler tarafından hayata geçirilebilmektedir. Yapımında belirli bir aşamalar yer alır. Bir kağıt içerisinde çeşitli dualar ve sözler yazılarak yapılan muska, insanların hayatlarını bir ömür boyu etkileyebilmektedir. Dualardan yardım alınarak büyülerin hayata geçmesini sağlar. Özellikle kendi toplumlarımız içerisinde muskalar, bir gelenek olarak kullanılmaktadır. Hatta iyi niyetlerle yapılan birçok dua insanlar tarafından bir aksesuar olarak takılmaktadır. Muskalar hemen hemen her konu üzerinde yapılabilmektedir. Bu sebeple insanların yoğun olarak tercih ettiği uygulamalardan biridir. Muskalar genellikle kötü varlıklardan ve nazardan korunmak için her yaş grubundan insan tarafından tercih edilmektedir. Öte yandan kötü emellerle de hayata geçirilebilmektedir. Özellikle insanların aralarını bozma, eşleri ayırma gibi amaçlarla birçok insan muskalardan yararlanmaktadır. Türk tarihindeki muskanın yerine bakacak olursak, genellikle savaşa giden gençler düşmanlardan korunmak ve başarılı olmak amacıyla bu muskaları yanlarında taşımaktaydılar. Hem İslamiyet öncesi dönemde hem de İslamiyet sonrasında uygulamalar farklılık gösterse de muskalar kullanılmaktaydı. Bu şekilde muskalardan faydalanmak oldukça güzeldir ancak doğru şekilde yapılan muskalar insanların hayatlarını değiştirebilmektedir. Eğer saçma bir şekilde bu büyüyü yapıyorsanız ve deneyimli kişilerden yardım almıyorsanız muskanın size etki etmesini beklemek yanlış olur. Bilginin yanında muskaya karşı olan inancınızın yüksek olması gerekmektedir aksi halde beklenilen sonuçları yaşamaktan çok uzaklaşabilirsiniz. Bu sebeple muskaya karşı yüksek bir inançla üzerinizde taşımalısınız. Havas İlmi Şartları Nelerdir? Havas ilmi ne demektir? Havas ilmine sahip olmak ne anlam taşır? sorularının cevabını öğrendikten sonra bir diğer soru bu uygulamanın şartları üzerindedir. Havas ilmi üzerinde ne kadar bilgilenirseniz bilgilenin bu ilmin gerekliliklerini yerine getirmezseniz asla bu uygulamalardan yararlanamazsınız. Özellikle bu ilmin bir parçası olan büyüleri yapabilmek için bu gerekliliklere karşı olan inancınız ve bağlılığınızın tam olması gerekmektedir. Havas ilmi gerekliliklerini maddeler halinde sıralamak gerekirse Havas ilmi dahilinde yapacağınız tüm eylemlerden emin ve ona karşı inancınız tam bir şekilde hareket etmelisiniz. Aksi halde sonuç alamazsınız. Uygulamaları hayata geçirdikten sonra sabırlı bir şekilde etkilerini görmeyi beklemelisiniz. Eğer bir sabır göstermezseniz ilim tam olarak etkisini gösteremeyecektir. Havas ilmi uygulamaları belirli bir gizlilik içinde yürütünüz. Etki görmeye başlasanız bile bu uygulamadan kimselere bahsetmemelisiniz. Manevi duygularınızı her zaman içten ve samimi bir şekilde yaşayınız. İçten olmayan duygularla yapılan büyüler sonuç vermez. Havas İlmi Ritüelleri Nelerdir? Havas ilminden yararlanmak istediğiniz bu uygulamalar içerisinde yer alan büyülerden yararlanırken çeşitli tılsımlar ve ritüelleri ortaya koymanız gerekmektedir. Bu şartların hepsi içerisinde bulunduğunuz duruma göre doğrudan değişiklik göstermektedir. Eğer amacınıza uygun bir şekilde büyüyü belirlerseniz daha sonrasında bunu gerçekleştirmek için yapılacak ritüeller kendine özel olmaktadır. Bu sebeple bu konu üzerinde gerçekten bilgili ve deneyimli kişilerden yardım alarak isteklerinizi hayata geçirmelisiniz. Eğer kulaktan dolma bilgilerle havas ilmi üzerinde uygulamalar gerçekleştirirseniz hiç beklemediğiniz tarzda sonuçlarla karşılaşabilirsiniz. Belki hayatınızı daha iyi bir noktaya çekmek isterken tam tersi sonuçlar görerek hayatınızı kendinize zindan edebilirsiniz. Yaptığınız havas ilmi uygulamalarının etkilerini ortadan kaldırmak istediğinizde ise yardım aldığınız profesyonel kişiye tekrardan gitmeniz gerekebilmektedir. Rüya tabirinin İslam’a uygun olduğunu söyleyen Ahmet Mahmut Ünlü, “Rüya öyle ciddi bir şeydir ki, tabir ilmi öyle büyük bir ilimdir ki, ehli bulunduğu takdirde yanına alacağın adamdan, evleneceğin kadından, doğuracağından bütün hayatınla ilgili her konuyu çözebilirsin. Tabir ilmi derin bir şey. Diyanet’in sitesinden bakılabilir. Resmi sitedekiler mutlaka o tabirnamelerden tercümedir” dedi. Kamuoyunda “Cübbeli Ahmet Hoca” olarak bilinen Ünlü, “Çünkü şu anda Diyanet’te tabir edecek kadar derin bir âlim yok. Tercümeyi de yanlış yapacak kadar cahil değillerdir. Bunda bir sorun olmaz. Ama size önerim; mesela rüyanda kavun yediğini gördün. Açarsın kavun maddesine bakarsın 20 tane yorum çıkar. İyi de vardır, kötü de. İçinizden okuyun. Çünkü sen orda sesli okurken “Kavun yemek kötüdür” dersin, orada ki biri de “Hah senin başına bela gelecek” der seni bağlar, kitler. Onun için sesli okumayın. Çünkü ahmak insan çok var etrafımızda. Okuduğunuz yorumlardan da en güzel olanını seçin. O ülkede kıtlık olacak’ bu yorumu niye seçiyorsun. Veyahut da Memleketin Cumhurbaşkanı, Başbakanı ölecek’ bu şekilde tabirler çıkabilir” dedi. Ahmet Mahmut Ünlü’nün Vahdet gazetesinin bugünkü 29 Ocak 2015 nüshasında yayımlanan, “Rüyada başına gelecekler bildirilir” başlıklı yazısı şöyle Rüyada başına gelecekler bildirilir’ Rüya tabiri dinimizce uygundur. Peygamberimiz Sallallahu Aleyhi ve Sellem, bazı sahabeler ve birçok âlim rüya tabir etmiştir. Rüyada Mevla kulun başına gelecekleri bildirir. Ancak bu iş çok ince bir ilim olduğundan işin ehli olması lazım. Rü­ya tabiri sünnettir. Rasûlüllâh Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem sabah namazlarından sonra rüya tabir etmiştir. Bu hadis-i şeriflerde zikredilmektedir. “İçinizden rüya gören var mıdır?” diye sorardı Rasûlüllâh Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem. Kişiler rüyalarını anlatırdı, Rasûlüllâh Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem de tabir ederdi. Hatta Huzeyme ibni Sâbit Radıyallâhu Anh rüyasında Rasûlüllâh Sallâllâhu Aleyhi ve Sellemin alnı üzerine secde ettiğini görmüş ve bunu Rasûlüllâh Sallâllâhu Aleyhi ve Selleme anlatmıştı. Bunun üzerine Rasûlüllâh Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem “Rûh rûha kavuşur” buyurmak sûretiyle mübarek başını eğerek ona rüyada gördüğü gibi yapmasını emretti. Huzeyme ibni Sâbit arka tarafından Rasûlüllâh Sallâllâhu Aleyhi ve Sellemin alnı üzerine secde yaptı. Ahmed ibni Hanbel, el-Müsned, no21885, 36/209; İbnü Hibbân, es-Sahîh, no7149, 16/98 Şimdi secde kime yapılıyor? Secde Allah’a yapılıyor. Allah’tan gayrına secde yok. Rasûlüllâh Sallâllâhu Aleyhi ve Sellemin mübarek temiz alnı seccade durumunda oluyor. Yani doğru anlamak lazım. Ayının postunu tabaklasan ayının postuna secde yapmak caiz oluyor, Rasûlüllâh Sallâllâhu Aleyhi ve Sellemin alnından daha temiz yer mi bulacaksın?! Ayrı dava ama sakın siz bunu kendi aranızda denemeye kalkmayın. “Hocam yat da ben senin alnına secde edeyim” gibi laflar sapıklığa gider. Bu Rasûlüllâh Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem zamanında vâki olmuş. Bakın Rasûlüllâh rüya tabiri hususunda ilimler beyan etmiştir. Gayb bildiriliyor Kur’an’ı Kerim’de Yusuf Suresi’nde rüya ile gayb bildirildiği buyruluyor. “İki hapis arkadaşından birinin idam edileceği, birinin kralın yakınına gideceğini” bildirmiştir. Peygamberlere de Allah gaybı bildirir. Velilere de keramet tarikiyle bildirebilir. Rüyada zaten Mevla kulun başına gelecekleri bildirir. Bazı rüyalar tabire muhtaç değildir. Görüldüğü gibi çıkar. Bazı rüyalar çok derin manalar içerir, ters manalar içerir. Hani derler ya “Rüya tersine çıkar” diye. Rüya tersine değil de, rüya tabir edenin tabirine göre çıkar. Rasûlüllâh Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem “Rüya bir kuşun gagasında gibi durur, tabir edilene kadar kesinleşmez, tabir edildiği anda hangi şekilde tabir edildiyse o gerçekleşir” İbnü Hibbân, es-Sahîh, no6055, 13/420 buyuruyor. Bundan dolayı tabircilere dikkat etmek lazım. Mesela seni kıskanan, seni sevmeyen, senin hakkında iyi şeyler düşünmeyen insanlara rüya tabir ettirmemek lazım. Çünkü adam iyiye hamledilecek rüyayı ciddi manada kötüye yorar. Kötüye yormakla da seni, o kötü işe müptela eder. Mesela “Sen kaza yapacaksın böyle görüyorum.” der. Hâlbuki bunu demese o olmayacak. O halde tabirin iyi niyetlere yaptırılması lazım. Bir de o kişinin “Tabir ilmi var mı, yok mu?” onu bilmek lazım. Meşhur birkaç âlim var Hadis-i şerife göre bir rüya seni ürküttüğü zaman, kalktığın zaman hemen 3 kere Eûzu çekip şeytandan Allah’a sığınıp, sola doğru 3 kere tükürdüğün zaman daha bu rüya sana zarar vermez. Ama tabi sen onu illa tabir ettireyim dediğin zaman tabiri çok iyi bilen, manasını çok iyi bilen insanlar arayıp bulman gerek. Rüya tabiri konusu dinimizce uygundur. İmâm-ı Nablusi Hazretleri var bu konuda yetkili âlimlerden. “Tatîrü’l-enâm fî tabîri’l-menâm” isimli rüya tabiri kitabı var. Tercüme de edilmiştir. Bunun yanı sıra Diyanet’in sitesi var. Bazı siteler var ben onlara baktım. İmâm-ı Nablusi’nin tabirlerinde geçene uyuyor. İmâm-ı Cafer-i Sâdık’tan tabirler gelir, İmâm-ı Muhammed el-Mısîrî’nden gelir. Bu husuta meşhur birkaç âlim vardır. Çok fazla yoktur. Güneş ve Ay’ın savaşı Geçenlerde bir kitaptan çok ilginç bir şey okudum. Adamın biri Hazreti Ömer Efendimiz’e geliyor. “Güneş ve ayın birbiriyle savaştığını gördüm. Her birinin de yanında yıldızlar vardı” diyor. Hazreti Ömer de ona “Sen hangisiyle beraberdin” diye soruyor. Adam da “Ay ile beraberdim” diye cevaplıyor. Bunun üzerine Hazreti Ömer “Seni bundan sonra hiçbir işimizle görevlendirmiyorum. Seni azlediyorum” demiş. Adamı uzaklaştırmış Adam hiçbir şey anlamamış. Hazreti Ömer neyi anladı rüyadan? Güneş Hazreti Ali. Ay Hazreti Muaviye. Her birinin etrafında yıldızlar var, yani sahabeler var. İkisinin etrafında sahabeler vardı ama Hazreti Ali haklıydı. Hazreti Ömer içtihat hatası da olsa “Hatalı tarafta bulunmuşsun. Benim işlerimde de hata yaparsın. İşlerimi bozarsın” düşüncesiyle adamı uzaklaştırmış. Tabiri sessiz okuyun Rüya öyle ciddi bir şeydir ki, tabir ilmi öyle büyük bir ilimdir ki, ehli bulunduğu takdirde yanına alacağın adamdan, evleneceğin kadından, doğuracağından bütün hayatınla ilgili her konuyu çözebilirsin. Tabir ilmi derin bir şey. Diyanet’in sitesinden bakılabilir. Resmi sitedekiler mutlaka o tabirnamelerden tercümedir. Güzel olanı seçin Çünkü şu anda Diyanet’te tabir edecek kadar derin bir âlim yok. Tercümeyi de yanlış yapacak kadar cahil değillerdir. Bunda bir sorun olmaz. Ama size önerim; mesela rüyanda kavun yediğini gördün. Açarsın kavun maddesine bakarsın 20 tane yorum çıkar. İyi de vardır, kötü de. İçinizden okuyun. Çünkü sen orda sesli okurken “Kavun yemek kötüdür” dersin, orada ki biri de “Hah senin başına bela gelecek” der seni bağlar, kitler. Onun için sesli okumayın. Çünkü ahmak insan çok var etrafımızda. Okuduğunuz yorumlardan da en güzel olanını seçin. “O ülkede kıtlık olacak” bu yorumu niye seçiyorsun. Veyahut da “Memleketin Cumhurbaşkanı, Başbakanı ölecek” bu şekilde tabirler çıkabilir. Zarar verirsin Tabir de sultan der tabi yönetici manasında. Sen şimdi bu yorumu niye seçiyorsun?! Onu seçersen olmaz. Millete zarar verecek tabirleri seçmiş olursun. Bundan dolayı gördüğünüz rüya ile ilgili en iyi tabiri bulur, o tabiri seçersiniz. Her kula özel muamele Peygamberlerin rüyası vahiydir. Bağlayıcıdır. Ayet ve hadis gibidir. Peygamber olmayan salih adamların rüyası salihtir. Ama gavurun bile gördüğü rüya doğru çıkabilir. Mesela Yusuf Aleyhisselâmın hapishanedeki arkadaşları daha gavurken o rüyayı görmüşler. Ruh, kalp vermiş Yani şirk içindeyken gördükleri rüyayı tabir etmiştir Yusuf Aleyhisselâm. Dolayısıyla birine “Sen bozuk adamsın. Fasıksın, kafirsin senin rüyanın manası yoktur” denmemelidir. Allah’ın kulu olmak yeterlidir. Allah’ın her kuluna özel muamelesi var. Ruh, kalp vermiş. Rüya gösteriyor ona. Ama seni bağlamaz o ayrı dava. Rüya gören buna kendisi mana vermeli veya aklı başında âlimlere tabir ettirmelidir. Değerli kardeşlerim Aşkı Muhabbet Vefkleri nde olan Vefkin kelimesi çoğunuz için yabancı bir terim bunu iyi biliyorum. Bu nedenle vefk nedir öncelikle bunu açıklamam gerekir. Daha sonra sırasıyla aşk vefki, bağlama vefki, şans vefki gibi vefk çeşitlerini sizlere açıklayacağım. Ayrıca makalemin sonuna doğru size başarı getirmesi için ücretsiz bir vefk örneği vereceğim. Bu nedenle lütfen dikkatli bir şekilde makalemi okumaya özen gösterin. Facebook üzerinde yapılan paylaşımları görmek için tıklayınız Peki vefk nedir? Size bunu kısaca açıklamaya çalışayım. Aslında vefk toplumda muska diye bilinen yazılı dualara benzer ama vefk muska demek değildir. Çünkü vefk havas ve ladün ilmine göre gizli ilimlerin ilmi bilgileri doğrultusunda hazırlanan muskaya benzer ama muskadan faklı olan bir yapıya sahiptir. Vefkler muskalara oranla 5 kat daha güçlüdür. Muhabbet Vefki Nedir? Nasıl Yapılır? Aşkı Muhabbet Vefkleri Genel olarak vefk; birden fazla amaçlar için hazırlanan etkili dua yöntemleridir. Dilek sahibinin bu süreçte dikkat etmesi gereken bir takım hususlar vardır. Vefkin etki süresi 15 ila 40 günler arasında olmaktadır. Özenli ve itinalı bir şekilde yapılan vefkler yüksek olasılıklarda olumlu sonuçlar vermektedir. Kişiye özel bir uygulama olup doğru medyum ve hoca tarafından yapılmalıdır. Havas ilminde yer alan güçlü dua yöntemleri arasında çok farklı şekillerde yapılan uygulamalar vardır. Genel olarak Vefki; bu konunun meraklıları vefki ilmi ne anlama gelir çok iyi bilirler. Ben bilmeyenleriniz için vefk nedir, aşk vefki nasıl yapılır detaylıca anlatacağım. Özel olarak vefkler hakkında bilgi sahibi olmak isteyenler oluyor bu nedenle sizlere vefk ilmi alanında yapılan çalışmalardan söz etmek istiyorum. Öncelikle vefki muska ile karıştıranlar oluyor. Vefk ve muska tamamen farklı şeylerdir. Muska nedir daha iyi anlamak için daha önce yazdığım muska adlı makalemi okumanızı öneririm. Muhabbet Vefki Kaç Günde Etki Eder? Her hangi bir hocaya yaptıracağınız aşk muhabbet vefkinin gücü onu hazırlayan hocanın bilgisine ve yeteneğine göre gerçekleşir. Bu nedenle aşk vefki yaptırmak isteyen kişilerin çalışacakları hocayı çok iyi seçmeleri gerekir. Yanlış bir hocaya hazırlatılan aşk vefki sonuç vermeyebilir. Aşk vefkinin bir özelliği de taşıyıcı ve diğer kişiyi birbirine bağlama özelliğine sahip olmasıdır. Yani aşk vefkini taşıyan bir kişi diğer insanla ezoterik bir bağlantı içine girer. Evrensel enerjinin bu iki insan üzerine yönlendirilmesi aşk vefki sayesinde mümkün hale gelir. Bu şekilde doğanın evrensel gücü kullanılarak aşık edilmesi istenen kişinin vefk yaptırana bağlanması sağlanmış olur. Genelde aşk için hazırlanan çalışmalar belli kare sayılarına göre yapılır. Yani üçlü vefk, dürtlü vefk, altılı vefk gibi farklı vefk kalıpları vardır. Bu kalıpların sayısı ne kadar artarsa yapılan vefk o kadar daha fazla etki sağlar. Örneğin altılı olarak yapılan muhabbet vefkilerin hazırlanması 7 gece sürer ve son derece zahmetlidir. Bu nedenle yapılan aşk vefklerinin ücretleri sahip oldukları katman sayısına göre değişebilir. Örneğin evli olduğunuzu ve eşinizin sizden uzaklaştığını varsayalım. Eşiniz artık size karşı bir şey hissetmiyor olsun. Bu durumda eşinizin size bağlanması ve size tekrar aşık olması için vefk çalışması yaptırabilirsiniz. Aynı durum sevgililer arasında yaşanan sorunların çözümü içinde geçerlidir. Sizi terk eden sevgilinizi tekrar geri getirmek vekfi etkilerini görmek için aşk vefki yaptırmak en iyi çözüm yoludur. AŞAĞIDA TARAFIMA DANIŞAN BAZI KARDEŞLERİMİN; KISA YAZIŞMALARINI PROFİL RESMİ, NUMARALARINI VE İSİMLERİNİ KAPATARAK GÖSTERMEK İSTEDİM TAMAMEN GERÇEKTİR Büyü ile ilgili çalışmalar "yapmıyorum". Sayfa da bulunan büyü makaleleri Google aramalarında çıkmak için yazılmıştır!!! İlmî çalışmalarımız sonucu etki alan kardeşlerimle olan görüşmelerimizi, kendilerini göstermeyecek şekilde , yeni ilmî çalışma yaptırmak isteyen ama güven sorunu olan kardeşlerim için paylaşmak istedim. Muhyiddîn İbnü’l-Arabî’ye Göre Rüya ve TabiriGeçmişten günümüze rüyaların anlamı üzerinde düşünmek insanı, onun ruhsal dünyasını ve bilinçaltını anlamada başvurulan kadim Rü-yaların nasıl anlamlandırılacağı çeşitli disiplinlerin metotlarına göre farklılık arz etmektedir. Kadim kültürlerde rüyaların bu âlem ile başka bir âlem arasında bir tür köprü olduğu, gelecekteki olaylara işaret eden ipuçları barındırdığı inancı, in-sanın rüyalara ilgisine zemin İlkel toplumlar, uzun süre görülen rü-yalar ile gündelik hayatta yaşanan olayları ayırt etmekte tereddüt etmiş, rüyada görülenlerin, uyanıkken yaşananlar kadar gerçek olduğunu Ta-rihte rüya hakkında yazılmış eserlere bakıldığında rüyanın mahiyetini araştırmaya başlamadan çok önce insanın rüya tabiriyle ilgilendiği Rüyaları tıpkı masal ve mitoslar gibi semboller dili olarak niteleyen Erich From, bunun unu-tulan bir dil olduğunu tabiri tasavvufî gelenekte misâl âlemi denilen nurâni âleme ait ilimler-den Hz. Yakup ve ardından Hz. Yusuf rüya tabir ilminin piri kabul Peygamber’in hem kendi gördüğü rüyaları tabir ettiğine, hem rüya gören sahabenin rüyalarını yorumladığına dair hadisler Hz. Ebu Bekir gibi sahabenin ileri gelenlerinin Hz. Peygamber’in huzurunda anlatılan kimi rüyaları Hz. Peygamber’den izin alarak tevil edip yorumladığına dair ri-vayetler Ezanı ilk önce rüyasında görenin Abdullah b. Zeyd b. Sa ́lebe olduğu ve Hz. Peygamber’in de bunu onayladığı Hz. Ebubekr’in Hz. Peygamber’den sonra da yakın çevresinin rüyalarını tabir ettiği insanın iç dünyasına ışık tutması, bunun da manevi eğitimdeki seyr ü sülûk önemi nedeniyle tasavvufî gelenekte rüya konusuna ayrı bir ehem-miyet verilmiştir. İlk dönem sûfî müelliflerinden Kelâbâzî ö. 380/990 et-Taarruf’ta,Kuşeyrî ö. 465/1072 ise er-Risâle’sinde rüya konusunu müstakil baş-lık altında Tasavvufi düşüncenin tarikatlarla müesses hale gelmesiy-le bazı tarikatlarda, rüya tabiri seyr ü sülûk sürecinin önemli bir rüknü olarak uy-gulanmış, gördüğü rüyalar tabir edilerek mürid yönlendirilmiştir. Böylece rüya tabiri, yüz yüze gerçekleştirilen özel bir eğitim sürecinin bir parçası olarak muta-savvıflar tarafından devam ettirilmiştir. Özellikle esmâ zikrini benimseyen tarikat-larda rüya tabiri ayrı bir önem taşımaktadır. Halvetiyye’nin Mısriyye kolunun ku-rucusu kabul edilen Niyazi Mısrî ö. 1694 eserlerinde kendi rüyalarının seyr ü sülûk sürecindeki işlevine dikkat Celveti şeyhi olan Aziz Mahmud Hüdaî ö. 1628, şeyhi Üftade’ye ö. 1580 intisabından sonraki üç yıllık seyr ü sülûk sürecini günlük halinde Vâkıât adlı eserinde Eserin büyük bir kısmı, aktarılan rüyalardan ve bunların Üftade tarafından yapılan tabirlerinden meydana Böylece tasavvuf literatüründe tâbirnâme, güzârişnâme, ta ́bîrât-ı vâkıât, rüyanâme, seyirnâme gibi isimlerle anılan bir tür Rüya ve İdrâk Uyuyan insanda idrak bulunmadığını, dolayısıyla rüyada görülenlerin ha-yâlden ibaret olduğunu söyleyen Mutezile bilginleri dışında İslâmî gelenekte ule-manın büyük çoğunluğuna göre rüya, insanın ruhu ile gördüğü ve aklı ile idrâk ettiği bir İslâm filozofları rüyayı bir takım suretlerin mütehayyile kuvvesin-den ortak duyuya hiss-i müşterek yansıması şeklinde izah Rüyaların sebep ve tabirini açıklamak üzere el-Kavl fî sebebi’l-menâmât adında bir risâle yazan İbn Sina’ya ö. 428/1037 göre rüya, nefsin muhayyile gücünün etkiye açık olma özel-liği sayesinde gerçekleşmektedir. Güçlü bir konuma yükselmiş olan nefis, uykuda rüya ile fizik ötesi âlemden bilgi sûfî düşünce geleneğinin bu konudaki görüşlerini, İbn Sina gibi İslam filozoflarıyla aynı doğrultuda20 temellendirir. İnsan yaşamının uyku nevm ve uyanıklık yakaza şeklinde iki hal üzere devam ettiği malumdur. Her iki halde de Allah, insan için eşyayı idrâk edecek duyular yaratmıştır. İbnü’l-Arabî’ye göre; insanın uyanık iken idrâkine duyu his, uykudaki idrâkine ise ortak duyu hiss-i müşterek denilir. Uyanık iken meydana gelen idrâk رؤية/rü’yet ile gerçekleşir-ken, uykuda gerçekleşene رؤيا /rüya ifadedeki rü’yet kelimesi genellikle görme için kullanılsa da aslında kelimenin Arapçadaki kökü olan رأ￯ /raa fiili görmeyi de içine alacak şekilde anlama ve idrâk anlamını haiz bir Dolayısıyla kelimenin kök anlamı, rüyanın bir tür görüş, idrâk ve anlayış ifade ettiğini ö. 505/1111, levh-i mahfûz ile insan kalbini aralarında perde bulu-nan karşılıklı iki aynaya benzeterek rüyayı izah eder. Aynaların arasındaki perde kaldırıldığında birindeki görüntü diğerine yansır. Rüya olayı buna benzer. İnsan uyuduğunda kalbin duyu organlarıyla ilgisi azaldığından levh-i mahfûzdaki bazı bilgiler kalbe yansır. Hayâl gücü mütehayyile bu bilgileri sembollerle alarak ko-rur, insan uyandığında hayâlindeki sembolleri kaynaklarda genellikle üç türlü rüyadan Sadık veya salih rüyalar Hz. Peygamber bu tür rüyaların peygamberliğin kırk altıda biri olduğunu haber Allah’tan birer müjde konumundaki büşra minellah27 bu tür rüyaların kaynağı ilahi olduğundan doğru ve gerçek rüya-lardır. Bu tür rüyalar vasıtasıyla bazı olaylar tahakkuk etmeden önce keşfedilip haber verilir. b. Nefsani rüyalar İlgili hadiste hadis-i nefs diye tabir edilen beyin, duyu or-ganları ve iç organlardan kaynaklanan düşler. Bu tür rüyalar, hatıraların, gündelik yaşamda tatmin olunamayan arzuların, hayâlde canlanmasından Şeytani rüyalar Şeytanın etkisiyle tahvifu’ş- şeytan29 insanda meydana gelen çağrışım ve bu tesirin meydana getirdiği hayâl ve sanrılardır. Birinci türden rüyalar ilahi bir kaynağa sahip olduğundan zaman üstü bir boyuttan yansırlar. Dolayısıyla dünyada henüz meydana gelmemiş olaylar için bir işaret ve öngörü ifade ederler. Buhari’nin rivayetinde nübüvvetten bir parça olan bu tür rüyaların yalan olamayacağı kaydı Ancak iki ve üçüncü tür rüyala-rın böyle aşkın bir kaynağı olmadığından, gören kişinin bilinçaltını ve sanrılarını göstermenin ötesinde birinci türdeki gibi bir gerçekliği yoktur. Nefis veya şeytan-dan kaynaklanan bu tür karmaşık düşlere Kur’an “adgâs u ahlâm” süfli ciheti pekişince bu türden rüyalarda artış olur. Bu rüyalar da kişinin bilinçaltını, nefsin hastalık ve bağımlılıklarını göstermesi bakımından mutasavvıf-lar tarafından önemsiz görülmez. Ulvî cihet pekiştiği takdirde ise hayâl levhine ulvî cihetten yansımaların artmasıyla Rahmani diye de tabir edilen rüyalar görülür. Bu tür rüyalar gören kişiyi yücelten ve onun idrâkini artıran işaretler olabileceği gibi henüz meydana gelmemiş olayların görülmesi şeklinde bir gerçekliğe sahip sadık rüyalar şeklinde de olabilir. Buna binaen sûfî düşünce geleneğinde insan, nefsinin kazandığı letafet ölçü-sünde bu tür sadık rüyaları idrâk Bu yüzden Kuşeyrî, bu türden rüyayı bir keramet çeşidi olarak rüya ile ilgili yukarıdaki hususlarda İslâm düşünce geleneğine istinat eder. Buna ilaveten sûfî tecrübe geleneği ve kendi manevi tecrübesi ile ko-nuyu farklı bir boyuta taşır. İbnü’l-Arabî’ye göre insan unsurlardan oluşan cismani varlığı sayesinde rüya görür. Bu yüzden meleklerin rüya görmediklerini batınî idrâki ile rüyada görür, işitir. Rüya tecrübesini yaşayan her insan, za-hiri hislerinden ayrı olarak rüyada idrâke sahip olduğunu tecrübeyle bilir. Bu tec-rübe, insanın görmek, dokunmak ve bilmek için sadece zahiri duyularına mecbur olmadığının, zahiri yetilerinden başka bir idrâk gücü ile de idrâkin mümkün oldu-ğunun bir göre insanın, uykuda idrâk ettiklerinin tamamı, uyanıkken hayâl yetisinin duyulardan zapt ettiği şeylerden meydana Bu da iki türlü gerçekleşir. Birincide insan, herhangi bir duyusu aracılığıyla o şeyin suretini idrâk eder. Yahut bir duyusu ile o şeyin suretinin parçalarını idrâk eder. Herhangi bir duyusunda yaratılışından veya bir hastalıktan kaynaklanan tabiî bir eksiklik ve engel var ise ve bu nedenle uyanıkken duyusal anlamı idrâk edememişse uykuday-ken de o anlamı idrâk edemez. Dolayısıyla İbnü’l-Arabî’ye göre idrâk için asıl olan duyudur ve uyanıkken duyu ile gerçekleşen idrâktir. İnsanın hayâl yetisi, idrâkin gerçekleşmesinde duyuya Arabî’ye göre Allah’ın rüya ile görevli bir meleği vardır. “er-Ruh” diye isimlendirilen bu melek, en yakın semanın semau’d-dünyâ altındadır. İnsan, uyuduğunda bu melekle irtibat kurar ve onun elindeki suretleri yine bu meleğin verdiği feyz ile kendi hayâlinde idrâk Böylece levh-i mahfûz’dan yansıyan bilgiler, öncelikle semavata oradan insana İnsan uyanık iken zahiri hisle-riyle zahiri algılama ile meşguldür. Bu yüzden uyanıkken bu mertebe ile irtibat kuramaz. Levh-i mahfûzdan semavata oradan en yakın semaya yansıyan ve er-Ruh adı verilen meleğin elinde bulunan suretler, İbnü’l-Arabî’ye göre uykuda idrâk edildiği gibi “er-Ruh” adı verilen melekle irtibata geçilmesi durumunda uyku dışında daha özel iki yol ile de idrâk edilebilir. Bu iki özel yol; tasavvufî tecrübe ile ulaşılan fena ve gaybet Şayet bir insan, bazı seyr ü süluk uygulamaları ile iç idrâkle-rini güçlendirirse, zahiri hisleri, onu bu meleğin elindeki suretleri idrâkten perde-leyemez. Kişi bu ölçüde güçlü bir iç idrâke sahip hale gelince bu seviyedeki kişi, idrâkinin kuvvetiyle uyuyanın uykuda idrâk ettiği şeyleri uyanık iken de idrâk göre bu mertebedeki bir insanda latife-i insaniye, hisler mer-tebesinden hazret-i mahsûsât kuvveleriyle birlikte yeri beynin ön tarafında olan, hayâl-i muttasıl mertebesine intikal etmiştir. Bu latife ile bu idrâk hisler, artık o kişinin idrâkine engel ve perde olmaz. Böylece idrâki güçlenen kişi kudsi âlemlerdeki şeyleri uyanıkken veya uykuda iken idrâk izahlara dayalı olarak sûfîlerin rüya konusuna yaklaşımındaki özgünlü-ğün şu olduğu söylenebilir. Tasavvufi seyr ü sülûk sürecinde yapılan çeşitli tezkiye ve tasfiye metotları ile insanın his ve idrâk yolları tezkiye ve tasfiye edilirse idrâk iyice güçlenir ve diğer insanların uykuda eriştikleri idrâke uyanıkken erişilebilir. İnsan, batınî idrâk kuvvelerini uyanıkken de kullanabilir. İbnü’l Arabî insan idrâki-nin güçlenerek uyanıkken de uykuda idrâk edilebilecek şeyleri idrâk etmesinin nadiren gerçekleştiğini, bunun nebilere ve evliyâya mahsus olduğunu Rüya Tabiri Rüya yorumlama anlamında kullanılan tabir kelimesi Arapçada köprü veya nehrin bir yakasından diğerine geçme anlamına gelen -عبور- kökünden Bu anlamıyla tabir, rüyalardaki olay ve sembollerin ilk anlamlarına ulaşma çabasıdır. Dolayısıyla rüyanın tabir edilmesi, rüyalarda görülen şeylerin birer sembol ve re-miz oldukları ön kabulüne mebnidir. Tabir ile bu sembollerin asıllarına ulaşılarak ne anlama geldikleri çözülmeye göre bir idrâk ile bir sureti rüyasında gören için idrâki esna-sında üç mertebe veya bu üç mertebeden biri söz Bunun bilinmesi, rüyanın tabir edilmesi bakımından önemlidir. Birinci mertebe kişinin idrâk ettiği suretin, gören ile değil de görülenle ilgili olmasıdır. Bu da onun mertebe ve sıfatına göre olur. Bu durumda görülen şey bulunduğu hal üzere idrâk edilir. İkincisi, görü-len suretin görenin nefsindeki bir halle ilgili olmasıdır. Üçüncüde ise görülen suret,meşru bir hakka ve konulmuş bir kanunla ennamusu’l-mevzu ́ ilgilidir. Bu takdir-de idrâk edilen suret, o suretin görüldüğü bölgedeki geçerli yasayla rüyada bir sureti idrâk eden kişinin bu üç mertebe dışında bir mertebesi olmadığını belirtir. Bu mertebeyi elinde tutan ve er-Ruh denilen melek ise bazen görülebilir bazen görülemez, Bu mertebelere ilişkin de şu değer-lendirmede bulunur. “Evla olan birinci mertebedir. Zira bu mertebede görülen şey tam ve iyidir. Çirkinlik ve eksiklik ile nitelenmez. Diğer iki mertebede ise görülen suret güzellik, çirkinlik, eksiklik ve kemal gibi hallerle ortaya çıkar. Şayet kişi gördüğü suretten bir hitaba muhatap olursa hitabın haline göre ve rüyasında bunu ne kadar anladığına göre değerlendirilir. Aynı zamanda bu sureti gören kimsenin o suret karşısında edep, saygı veya takındığı diğer davranışlara da bakılmalıdır. Çünkü o kimsenin hali bu gördüğü suret ile olan muamelesinde ondan meydana gelen şeye nispetledir. Kişi tabiri biliyor veya bilene sorarsa o zaman tabire müracaat eder. Bilmiyorsa tabir etmez. Çünkü görülen her bakımdan hak bir surettir.”50Bu suretin dışındaki rüyalar ise şayet içinde kişiyi üzen şeyler varsa Bu tür rüyalar kişinin hoşuna gitmeyen rüyalardır. İbnü’l-Arabî bu türden bir rüya gören kişiye ilgili nebevî tavsiyeleri hatırlatır. Üç kez sol yanına tükürmeli, şeytanın şerrinden Allah’a sığınmalı, kalkıp nafile namaz kılmalı ve rüyasını kimse-ye görülen suret, kişinin uyanıkken nefsi ile yaptığı iç konuşmalarından meydana İbnü’l-Arabî’ye göre insanın nefsi ile konuşmaları hayâle nakşolunur. Uyuduğunda bunları hiss-i müşterek ile idrâk eder. Çünkü bunları uyanık-ken tasavvur etmiş ve bu tasavvurlar hayâlinde resmedilmiş olarak kalmıştır. Uyu-yunca hisler, hayâl hazinesine yönelince hayâlde resmedilmiş bu tasavvurları göre şeytandan olan veya hadis-i nefs şeklindeki rüyalara gö-rüldüğü şekilde itibar edilmez. İbnü’l Arabî bu noktada ilginç bir değerlendirmede bulunur. Buna göre bu tür rüyalara kudsi bir mertebenin sembollerini taşımaması itibariyle itibar edilmese de bu tarz bir rüya, ehli tarafından tabir edildiğinde rüya-dan değil de tabirin kuvvetinden dolayı rüyanın bir hükmü olur ve o hüküm mey-dana İbnü’l-Arabî’ye göre bunun gerçekleşmesi şöyle olur Rüyayı tabir eden kimse, gerçek anlamda rüyayı tabir edebilmek için rüyayı anlatandan alıp kendi hayâlinde tasvir etmelidir. Aksi takdirde rüyayı tahkiken tabir edemez. Tabir eden kişi anlatılan rüyayı kendi hayâlinde tasvir edince rüyayı gören kişinin iç ko-nuşma veya şeytanın korkutması şeklinde gördüğü suret, rüyayı görenin hayâlin-den tabir edenin hayâline intikal eder. İntikal edince o suret, tabir eden için artık bir iç konuşma olmaktan çıkar ve rüyayı tabir eden, gerçek bir suret hakkında hüküm vermiş olur. Böylece rüyayı tabir eden kimsede, rüyayı gören kimsenin sure-tine ilişkin bir hüküm zuhûr bağlantılı olarak İbnü’l-Arabî Hz. Yusuf’a zindanda rüyalarını anlatan iki arkadaşın durumuyla ilgili Kur’an’da anlatılan57 ayetle ilgili sıra dışı bir değerlendirmede bulunur. İbnü’l-Arabî’ye göre Hz. Yusuf’a rüya gördüklerini söy-leyen iki arkadaş gerçek bir rüya görmemişler, tasvir ettikleri şey hususunda yalan söylemişlerdi. Anlattıkları gerçekte, hadis-i nefs kabilinden kendi iç konuşmaların-dan ibaret bir tahayyüldü. İbnü’l-Arabî’ye göre rüya tabirinde gerçekleşme ihtimali en uzak durum bu-dur. Bu yüzden rüya tabirindeki en zor merhaledir. Bu zorluk İbnü’l-Arabî’ye göre şu gerekçeye istinat eder. Gerçekte ortada rüya ile görülmüş herhangi bir suret yoktur. Sadece o kişilerin kendi hayâllerinde kendi iç konuşmalarından ortaya çı-kan hayâlleri vardı. Bu iki arkadaş hapistekilerin rüyalarını tabir ile meşhur olan Hz. Yusuf’a gerçekte görmedikleri bir şeyi rüya görmüş gibi içlerinden geçire-rek anlatmışlardı. Ancak Hz. Yusuf’un hayâlinde anlatılan bu şeyin sureti meydana gelmişti. Hz. Yusuf’un hayâlindeki suret, kendisinin bir iç konuşması olmadığından Hz. Yusuf ile gerçek bir şeye dönüşmüştü. Hz. Yusuf sanki o adamlar için rüyayı gören kişi olmuştur. Böylece onların gerçekte görmedikleri hayâli tabir etmek suretiyle Yusuf var olmayan o hayâle kendi hayâlinde bir gerçeklik kazandırmıştır. Tabir etmek suretiyle de tabirin hükmü meydana gelmiş ve daha sonraki olaylar tabir ettiği şekilde gerçekleşmiştir. İbnü’l-Arabî bu ayeti açıklarken şöyle bir yorumda bulunur. Hz. Yusuf bu kişilerin rüyalarını tabir edince onlar “Biz seni imtihan etmiştik. Gerçekte biz bir şey görmedik” dediler. İbnü’l-Arabî’ye göre Hz. Yusuf’un ayette geçen şu cevabı, o kişilerin bu sözü üzerine “Yorumunu sorduğunuz iş böylece kesin-leşmiştir الذالامرقضي َّﹶﹾﹸﹸﹾﹶﹺ۪في۪تستفتيانيهﹺﹺﹺﹶﹾﹶﹶﹾۜ”59 Böylece Hz. Yusuf rüya konusunda gerçekleşmesi en zor olan şeyi, hayâlinin doğruluğu nedeniyle gerçekleştirmiştir. Zira İbnü’l-Arabî’ye göre kişinin kendi hayâlinde, bir başkasının hadis-i nefs kabilinden suretlerine gerçeklik kazandırması, rüya tabirindeki en zor iştir. İbnü’l-Arabî’ye göre rüya tabiri konusunda Yusuf kıssasında işaret edi-len bu hususa, Hz. Peygamber şu hadisiyle işaret etmektedir “Rüya, tâbir edilmedikçe bir kuşun ayağı üstündedir, tâbir edilince düşer. وقعتعبرتفإذاتعبرلمماطائررجلعلىالرؤيا60İbnü’l-Arabî’ye göre rüyadaki şeyin gerçekleşmesi, tâbirine bağlı olunca, rü-yanın rastgele kimselere anlatılmaması önem kazanmaktadır. Bu sebeple hadisin devamında “rüyanın akıllı ve dostun olan kimseye anlatılması gerektiği rivayette “rüyayı akıllı dosta lebib ve habib anlatın!” ifadesi gibi Yusuf suresindeki diyalogda da Hz. Yusuf gördüğü rüyayı ba-basına anlatınca Hz. Yakub rüyasını63 kardeşlerine anlatmaması konusunda onu Ayetteki bu uyarı da yukarıdaki hadisi teyit edici mahiyettedir denilebilir. İbnü’l-Arabî bu hadiste geçen ifadeleri şöyle izah eder Hadiste kuş طائر diye geçen ifade, hayır veya şerden kişinin nasip ve kısmeti anlamındaki kelime anlamına işaret İbnü’l-Arabî’ye göre hadiste kuşun kanadı değil de ayağı رجلطائر denilmesi, nasip anlamıyla ilgilidir. Zira kuş ayağıyla yerden bir şey alıp nasiplenir, kanadıyla bunu yapamaz. Kuş, er-Ruh adlı meleğin şekle bürünmesidir. Dolayısıyla kuş gerçekte ayağına bağlanan nasipten ibarettir. O nasip yere düşünce kuş da yok olmuş Hz. Yusuf’un hapishane arkadaşlarının rüyasını tabir et-mesiyle İbnü’l Arabî’ye göre rüya tabir edilinceye kadar bir kuşun ayağındadır, hadisinde işaret edilen mananın en uzak ihtimali gerçekleşmiştir. İbnü’l-Arabî acayip bir sır ve sahih bir keşif olarak nitelediği rüya tabiri ile ilgili bu bilgiyi aktardıktan sonra konunun, var olma’ ile ilgisine dair şöyle bir hükme varır “Olmadan önce rüyada görülen şeyler ruhlara daha yakındır.”67 Bu yüzden önce rüyası görülüp daha sonra rüyanın ayn’ından his âlemine çıkan şey, İbnü’l-Arabî’ye göre bu özellikte olmayan akranlarına göre daha üstündür. Söz ge-limi rüya ile olacağı önceden görülen bir çocuk, diğer çocuklara nispetle daha ayrı-calıklı özelliklere sahiptir. Çünkü bu, İbnü’l Arabî’ye göre o kişinin varlığının haki-katinin aynının diğerlerine nispetle ruhlara daha yakın olduğu anlamına gelir. Böylece rüyanın er-Ruh adlı melek ile irtibatından dolayı görülen şey, his âleminde zuhûr etmeden ruhlar mertebesine yakınlığından ötürü önce hayâlde idrâk Bu yüzden İbnü’l-Arabî’ye göre herhangi bir şey, şayet rüya vasıtasıyla olursa rüya ile olmayana nispetle daha ayrıcalıklıdır. Bahsedilen hususun, Allah’ın mahlûkatındaki sırlarından biri olduğunu be-lirten İbnü’l-Arabî izah ettiği bu meseleye aşina olmak isteyenin doğa ilmine ilmu’t-tabîa bakmasını öğütler. Rüyet ve rüya kelimeleri arasındaki kök birlikte-liğine dikkat çeken İbnü’l-Arabî, rüyada olduğu gibi rüyetin, var olacaklar üzerin-deki etkisini şöyle bir örnekle izah eder Kadın hamileyken neye arzu duyarsa ço-cuk, o şeye benzer şekilde doğar. Cinsel ilişki esnasında kadın birine bakar veya meninin rahme düşmesi ve orgazm esnasında erkek, bir sureti tahayyül ederse çocuk, tahayyül edilen suretin huyu üzere olur. İbnü’l-Arabî, Bilge insanların fazi-letli kişilerin resimlerini duvarlarına astırmalarını bu gerekçeyle irtibatlandırır. Bu hususun doğa ilmindeki garip sırlardan olduğunu belirten İbnü’l-Arabî söylediği şeyi ancak ilim sahibi olanların keşif yoluyla bilebileceğini insanın hayâl kuvvesi ile rüyet olsun rüya olsun görülen şeyin his âleminde nasıl bir tesir icra ettiğini Hz. İsa’nın durumu ile örneklendirir. İbnü’l-Arabî’ye göre Hz. Meryem Cebrail’i beşer suretinde gördüğünden bu rüyetinin bir sonucu olarak hamile kalmıştır. Bu rüyeti sonucunda Hz. İsa İbnü’l Arabî’ye göre ölüleri dirilten Ruh özelliği ile beşerliği varlığında toplamıştır. Zira Hz. İsa his âleminde zuhûra gelmeden önce annesinin rüyasının hususla ilgili İbnü’l-Arabî şu değerlendirmede bulunur. Hz. Meryem yı-kandığı esnada Cebrail’i beşer suretinde görmüştü. Kendisine bir kötülük yapaca-ğından endişe ettiğinden korkmuştu. Şayet bu korkusu esnasında Cebrail, ona ruh nefhinde bulunsaydı, Hz. İsa annesinin bu endişeli halinden dolayı bakılama-yacak ölçüde çirkin olacaktı. Bu yüzden Cebrail öncelikle Hz. Meryem’i Allah’ın el-çisi melek olduğuna ikna etmiş ve onu sakinleştirmiş, sonra ruh nefhini gerçekleş-tirmişti. Böylece Hz. İsa sakin tabiatlı ve güzel bir suretle zuhûr Sadık Rüya ile Nübüvvetin Bir Parçasının İdrâki İbnü’l Arabî muteber hadis kaynaklarında çeşitli varyantları olan72Tirmizî’nin isnadını sahih olarak nitelediği şu hadisi konuyla ilgili aktarır “Resulullah buyurdu ki Risalet ve nübüvvet kesilmiştir. Dolayısıyla benden sonra nebi ve resul gelmeyecektir.” Bu hadis genellikle bilinmekte ve aktarılmaktadır. Ancak hadisin bu ifade-den sonraki kısmının söylenme gerekçesine ilişkin İbnü’l-Arabî’nin Tirmizî’den aktardığı ifade, hadisin manasını anlamada önem arz göre Hz. Peygamber’in nübüvvet ve risâlet kesilmiştir, şeklindeki bu ifadesi sahabeye ağır gelmiştir. Zira bu kesilme, vahyin kaynağı ile dolayısıyla, Hakk’ın ilmi ve kelamı ile irtibatın kesilmesi anlamına Yüce âlemler ile irtibatın kesilmesi sözü bu yüzden insanlara ağır gelmiştir. Bu sözün insanlara ağır gelmesi üzerine Hz. Peygamber buyurdu ki “Ancak el-mübeşşirat müstesna. Dediler ki Ey Allah’ın Resulü el-mübeşşirat nedir. Buyurdu ki; Bir Müslümanın rüyasıdır. Bu rüya nübüvvetin bir parçasıdır.”74Hadiste geçen “el-mübeşşirat” kelimesi, bilinen genel anlamıyla müjde büşra ile irtibatlı olarak insanı müjdeleyen muştu Bu anlamıyla salih rüyalar, insanı müjdeleyici bir işleve sahiptir. İbnü’l-Arabî mübeşşire kelimesini Arapçada deri anlamına gelen beşere بشرة köküyle irtibatlandırarak izah eder. Rüyaların İbnü’l-Arabî’ye göre mübeşşire şeklinde isimlendirilmesi, rüyaların insan tenindeki tesiriyle ilgilidir. Müjde anla-mına gelen büşrâ kelimesi için de aynı kök anlam geçerlidir. Çünkü beşer olan in-san varlığının dışı, içinde meydana gelen şeye göre değişir. Mübeşşire kelimesinin aktarılan sözlük anlamlarının sûfî tecrübe ile ilgisi şudur. İbnü’l-Arabî’ye göre ârif de rüya vasıtasıyla kendisine erişen vâridine göre değişip şekillendirilir. Bu değişim, gördüğü bir şey, işittiği bir kelime, tahayyül etti-ği şeye göre ya hüzün yahut sevinç şeklinde belirir. Bunun etkisi de derisinde yani beşeresinde ve beşeri varlığında ortaya Bu anlamıyla mübeşşire, insanı dünyada sevindiren ve muştulayan salih ve sadık rüyalardır. Tirmizî, yukarıdaki hadisi aktardığı bölümde büşrâ kelimesinin geçtiği şu ayeti de mübeşşire ifadesi ile bağlantılı olarak aktarır. Buna göre ayette Allah dostlarına dünyada müjde olarak verilecek şeyin, nübüvvetin bir cüzü olarak tecrübe edilecek salih rüyaya karşılık geldiğine işaret ki, Allah’ın dostlarına hiçbir korku yoktur. Onlar üzülmeyeceklerdir iman etmiş ve Allah’a karşı gelmekten sakınmış olanlardır. Dünya hayatında da, onlar için müjde البشر￯ٰﹾﹸﹾ vardır. Ahirette de.”78Buna binaen İbnü’l-Arabî mübeşşire kelimesini sıradan insanlarınkinden farklı olarak tasfiye edilmiş hayâl ile tecrübe edilen sahih rüya deneyimini ifade etmek üzere bir terim olarak İbnü’l-Arabî’nin mübeşşirelerinden derle-diği el-Mübeşşirât adında bir risâlesi Tasavvuf tarihinde üzerine en fazla şerh yazılan eserlerden biri olan Fusûsu’l-Hikem’i mübeşşirede gördüğünü belirttiği Resulullah’tan alarak yazdığını tarih ve mekân kaydıyla eserin mu-kaddimesinde açıkça ifade hadislerde salih rüyanın nübüvvetin kırk altıda biri olduğu,82 salih ve sadık rüyanın kudsi âlemlerden haber verme anlamında -teşriî anlamda bir hüküm koyuculuğu olmayan- bir tür nübüvvet olduğu açıkça ifade edilmektedir. Buna bi-naen sûfî düşünce geleneğinde sâlih rüya, insanın kudsi âlemlere erişmesinin, aş-kın âlemlerden haber vermesinin diğer bir ifadeyle ilhama mazhar olmasının yolu olarak kabul edilmiştir. Hadiste nübüvvet ve rüya arasında kurulan bu irtibatı İbnü’l-Arabî şöyle izah etmektedir Her peygamber, kendi kalbini tezkiye edip ha-yâl levhini arındırınca, levh-i mahfûzdan yansımaları almaya başlar. Rüyalar şek-linde görülen bu yansımalar, vahiy sürecinin başlangıcıdır. Hz. Yusuf’un çocukken rüya görmesi ve rüyasını babasına anlatması sonucu Hz. Yakub’un Peygamber ola-rak Allah’ın onu seçeceğini ifade eden ayet83 bu hususu işaret etmektedir. Vahyin nasıl başladığına ilişkin Hz. Aişe’nin aktardığı rivayetin yukarı-daki izahı teyit etmesi nedeniyle aktarıyoruz “Resulullah’ın vahiy almaya ilk başlaması uykuda iken gördüğü salih rüyalar ile olmuştur. Bu süreçte gördüğü her rüya sabah aydınlığı gibi aynısıyla meydana gelirdi. Sonra kendisine yalnızlık sevdirildi. Ve Hira mağarasında halvete çekildi. Sonrasında Cebrail kendisine geldi.”84Bilindiği gibi genel kabul üzere vahiy süreci tilavet edilen Mushaf’ta yer alan vahy-i metluv “Oku” ifadesiyle başlatılmaktadır. Bu rivayette konumuzla ilgisi bakımından genellikle fark edilmeyen husus, vahyin daha önce salih rüya şeklinde başlamış olması ve bu sürecin vahiy sürecinin bir parçası olarak ifade edilmiş ol-masıdır. Daha önce salih rüya şeklinde başlayan vahiy süreci daha sonra meleğin açıkça görülmesi ve Kur’an ayetlerinin bildirilmesi ile ayrı bir aşamaya geçmiştir. İbnü’l-Arabî bu süreci şöyle izah eder Hz. Peygamber’in temizlenen hayâl mertebesinde hazretinde sadık rüya şeklinde başlayan görme rü’yet, da-ha sonra hayâl hazretinden dış dünyaya melek suretinde zuhûr İbnü’l-Arabî’ye göre Hz. Meryem’in Cebrail’i insan şeklinde görmesi86, Cenab-ı Hakk’ın Hz. Musa’ya bir ağaçtan görünmesi87 benzer şekilde gerçekleşen rüyetlerdir. İbnü’l-Arabî’ye göre vahyin başlangıcında Hz. Peygamber’in rüyalarının gündüz gerçekleşecek şekliyle aynen görülmesinin nedeni ise Resulullah’ın doğruluğudur. Bu görüşünü İbnü’l-Arabî Tirmizî’deki şu merfu rivayetle “Rüyası en doğru olan sözü en doğru olandır”89 Zira “O, hevasından konuş-maz”90 ayetinin işaret ettiği mana üzere İbnü’l-Arabî’ye göre Resulullah kim-seye nefsinde uydurduğu, süsleyip tezvir ettiği bir söz söylemiş değildir. Bilakis o hissi kuvvetlerinden birisiyle idrâk ettiği veya bu kuvvetlerin tümüyle idrâk ettiği şeyi söylerdi. Böyle bir idrâki yoksa konuşmazdı. Hissinde bir gerçeklik görmediği rüyayı, hayâlinde tasavvur edip söylemezdi. Dolayısıyla Hz. Peygamber’in rü-yasının aynen meydana gelmesi, hissinde meydana gelmeyen şeyi söylememesin-dendi. Bu noktada akla şu soru gelmektedir. İdrakte asıl olan his olduğuna göre, vahiy neden his düzeyinde değil de rüya ile hayâl mertebesinde başlamıştır? İbnü’l-Arabî bu hususu şöyle izah eder Akledilebilir manalar, hisse göre hayâl kuvvesine daha yakındır. His, insan varlığının daha alt katmanında iken mana, da-ha yukarıda ve daha latiftir. İnsanın hayâl levhi, his ile mananın ortasında yer alır. Bir tür mana olan vahyin, hisse indirilmesi istendiğinde, öncelikle hayâl mertebe-sinden geçerek his mertebesinde algılanması zaruridir. Çünkü insanın hayâl yeti-sinde tahayyül edilerek ortaya çıkan her şey, hissin algılayabileceği bir surete bü-rünerek algılanır. Bu yüzden sürecin böyle olması İbnü’l-Arabî’ye göre zorunludur. Dolayısıyla İbnü’l-Arabî’ye göre mahiyeti bilinemeyen bir tür mana olan vahyin Hz. Peygamber’in hayâl levhinde algılanabilen mahsus bir surete bürünme-si Bundan dolayı vahyin başlangıcı, uykuda meydana gelmiştir. Sonra hayâl levhindeki bu “mana” hayâlden dıştaki meleğe intikal etmiş, melek Hz. Pey-gamber’e his ile idrâk edilebilen bir şahıs olarak temessül’ Kısaca aklî manalar, hayâle, oradan hisse intikal eder. Bazen histen dışarıya taşar ve kişi onu dışarıdaymış gibi idrâk eder. Temessül bu şekilde gerçekleşir. İbnü’l-Arabî’ye göre temessül eden şahsı, bazen yalnızca vahiy alabilen kişi idrâk ederken bazen onunla birlikte bulunanlar da idrâk göre Hz. Peygamber’e gelen vahiy elçisi, Rabbinin sözünü Peygamber’in işitme duyusuna sem’ atar ilkâ. Bazen de vahyi Peygam-ber’in kalbine indirir inzâl.94 Vahiy kalbe indirilince Peygamber’i bir sıkıntı ve şiddet basar ki İbnü’l-Arabî’ye göre “hal” diye tabir edilen şey gerçekte budur. Bu sıkıntının nedeni ise Nebi’nin bedensel varlığının, kalbe indirilen mana-ya uygun olmamasıdır. Bu yüzden bu tarz vahiy, Hz. Peygamber’e zor ve ağır gelir. Tabiatının mizacı, vahyin kalbe inzali bitinceye kadar bozulur. Sonra bu hal geçer ve Peygamber kendisine inzal edileni haber olarak bu noktada akla şu soru gelmektedir. Hz. Peygamber’e mahsus olduğu düşünülen vahiy tecrübesini İbnü’l-Arabî nasıl olur da böylesine ayrıntılı izah etmektedir? Sûfî tecrübenin konuyla ilgili özgünlüğü bu noktada ortaya çıkar. İbnü’l Arabî bunun cevabını şu şekilde verir Gerçekleşen bu müşahede ve idrâk, İbnü’l Arabî’ye göre seyr ü sülûk ile Allah’ın velî kullarında da nadir olarak gerçek-leşir. İbnü’l-Arabî kendisinin de bu hali yaşadığını eserlerine aşina olmayanlara iddialı gibi görünen bu ifade-ler, onun eserlerine ve düşünce sistemine muttali olanlar için sürpriz değildir. Zira o değişik vesilelerle irfân ilmi hakkında yazdıkları hakkında şöyle der “Eserlerimde yazdığım her şey, Kur’an hazretinden ve hazinelerinden gelmektedir;97 Benim Al-lah’tan ilahi bir ilhamla ve doğrudan öğrendiğim...98;bununkadrini ancak bunu tec-rübe edip hâl olarak menzilini nefsinde müşahede eden ve Hakk’ın sırrında kendisiyle konuştuğu kişi bilebilir.”99Kısaca İbnü’l-Arabî’ye göre vahyin geldiği mertebeyle irtibat kurması bakı-mından idrâk, ehlullahta da tahakkuk eder. Sadece Hz. Peygamber’e özgü olan ise şeriat bildiren teşriî Velî ise nübüvvetin devam eden bir parçası olan sadık ve salih rüyada Peygamber’in getirdiği vahyin dışında teşriî bir vahiy getiremez. Çünkü bu süreç malum olduğu üzere Hz. Peygamber ile sona er-miştir. Ancak velî, vahyin hakikatine ancak bu tür bir basiretle vakıf olabilir. Şunu bahusus belirtmek gerekir İbnü’l-Arabî’ye göre seyr ü sülûk sayesinde evliyânın bir kısmında gerçekleştiği belirtilen bu irtibat ve idrâkte velînin Hz. Pey-gamberinkinden ayrı hüküm koyucu teşriî bir vahiy veya Mushaf’takinden başka bir lafız getirmesi söz konusu değildir. Bu yüzden sadece Hz. Peygamber şeriat getirebilir ve helal haram vazeder. Böylece vahyin bütün türlerini sade-ce Hz. Peygamber getirmiştir. Evliyanın bu süreçteki pozisyonu ise İbnü’l-Arabî’ye göre sadece Hz. Peygamberin getirebileceği vahiy çeşitlerini, ayne’l-yakîn müşâhede ederek haber göre velî, tarihsel olarak Hz. Peygamberin zamanına erişmemiş olduğundan vahyi ondan işitemez. Bu yüzden vahyin gelişiyle irtibat ve idrâki ancak vahyin kaynağı olan mertebe ile irtibatı sayesinde gerçekleşir. Velî de benzer bir süreçle işitme duyusuna ilka veya kalbine inzal ile vahye muhatap olur. Bu esnada velînin durumu Resulullah’ın şeriat koyucu lafzını işiten sahabenin durumu Arabî bahsettiği hususa şu ayetin işaret ettiğini belirtir ﹺاﷲالىادعواﹶﹺٓﹸﹾﹶعلىٰﹶبصﹶ۪انايرةﹶﹶﹴﹶ۟ي ِّاتبعنومنﹶﹶﹶ َّﹺﹶ” “Basiret üzere Allah’a davet ederim, ben ve bana tabi olanlar”103 şeklinde meali verilen104 ayetin metni üzerinde İbnü’l-Arabî’nin yaptığı yoruma bakalım. Ayetin birinci kısmındaki “Basiret üzere Allah’a davet ederim” ifadesin-deki davet ederim أدعوا fiili, konuşan tekil kişi sığasıyla ifade edilmiştir. Ardından tekrar munfasıl bir zamir getirilerek اناﹶﹶ۟ومنﹺﹶﹶي ِّاتبعنﹶﹶ َّ “Ben ve bana uyanlar” deniliyor. Böylece “bana uyanlar” kısmı, kendinden önceki Hz. Peygamber’i ifade eden ben ene zamirine atfedilmiştir. İbnü’l-Arabî’ye göre ayette “bana uyanlar” kısmı ile işaret edilen kişiler, vahiy hazretiyle irtibat kurabilen velîlerdir. Ayetin birinci kısmındaki davet ederim ifadesi, Hz. Peygamber’in şahsında konuşan tekil şahıs kipiyle verilmiştir. Çünkü davetin vahiy lafzı, sadece Hz. Peygamber’e özgü-dür. Velî’nin kendine ait lafzı yoktur. Velî sadece Hz. Peygamber’in lisanından dökülen vahiyle Hakk’a davet eder. Peygambere uyan velînin basiret üzere olması ise bahsedilen bir tecrübe ile vahye muhatap olmasına bağlıdır. Böylece Allah Re-sulüne tabi olan velî, Peygamberin lisanından dökülmüş vahiy hakkında basi-rete sahip hale Dolayısıyla İbnü’l-Arabî’ye göre seyr ü sülûk ile tasfiye edilmiş yetileri sayesinde bazı velîler, vahiy mertebesi hazreti ile irtibat kurabil-mektedirler. İbnü’l-Arabî sadık rüya ve vahyin hazretini idrâk arasında kurduğu velînin basirete dayalı bu tecrübesini, Hz. Peygamber’den hadis almasına ahz da teşmil eder. İbnü’l-Arabî’ye göre nadiren bazı velîler basiret tarikiyle rüyada Hz. Peygamber ile irtibat kurabilmektedir. İbnü’l-Arabî’ye göre velînin hadisin hitabına mazhar oluşu da duyusuna sem’ine ilkâ veya kalbine inzâl şeklinde ger-çekleşir. Hadisi bu şekilde alan velî, Hz. Peygamber’in huzurundaki sahabe gibi hadisi dinlemiş göre basiret yöntemiyle almış olduğu hadisler velî için kesin-lik ifade eden ilimle alınmıştır. Bu tür bir metot ile almadıkları hadisleri ise velî, zannı galip ile almaktadır. İbnü’l-Arabî velîlerin bu yönüyle nebinin vârisleri oldu-ğunu Rüyanın Varlık Mertebeleriyle İrtibatı İbnü’l-Arabî düşüncesinde rüya konusu, esasen tasavvufun istinat ettiği Var-lık ve merâtibu’l-vücûd anlayışına istinat etmektedir. Bu yüzden, tasavvuftaki varlık mertebeleri bilinmeden sûfî düşüncenin rüya mevzuuna yaklaşımı tam olarak an-laşılamaz. Bu yüzden konunun bu yönüne yer vermek istiyoruz. İbnü’l-Arabî dü-şüncesinde Varlık Vücûd bilindiği gibi farklı mertebeler halinde, kurulan nispete göre birli, üçlü, dörtlü, beşli, yedili, kırklı tasniflerle ele alınır. Bu tasniflerde ifade edilen ana fikir; Varlık’ın el-Vücûd, özü ayn itibariyle bir vahdet olan Hakkın farklı mertebelerdeki taayyününden ibaret olduğudur. Diğer bir ifadeyle el-Vücûd, öz ayn itibariyle bir olanın kesret suretindeki zuhurudur. İçinde bulunduğumuz âlem, kendi mertebesi itibariyle bir gerçekliğe sahiptir. Ancak bu mertebe, kendi-sinin hakikatini oluşturan bâtın mertebeye nispetle kendi bâtınının temessül etmiş tasnife göre bu mertebeler şunlardırMuhyiddîn İbnü’l-Arabî’ye Göre Rüya ve Tabiri 47 III. Rüyanın Varlık Mertebeleriyle İrtibatı İbnü’l-Arabî düşüncesinde rüya konusu, esasen tasavvufun istinat ettiği Var-lık ve merâtibu’l-vücûd anlayışına istinat etmektedir. Bu yüzden, tasavvuftaki varlık mertebeleri bilinmeden sûfî düşüncenin rüya mevzuuna yaklaşımı tam olarak an-laşılamaz. Bu yüzden konunun bu yönüne yer vermek istiyoruz. İbnü’l-Arabî dü-şüncesinde Varlık Vücûd bilindiği gibi farklı mertebeler halinde, kurulan nispete göre birli, üçlü, dörtlü, beşli, yedili, kırklı tasniflerle ele alınır. Bu tasniflerde ifade edilen ana fikir; Varlık’ın el-Vücûd, özü ayn itibariyle bir vahdet olan Hakkın farklı mertebelerdeki taayyününden ibaret olduğudur. Diğer bir ifadeyle el-Vücûd, öz ayn itibariyle bir olanın kesret suretindeki zuhurudur. İçinde bulunduğumuz âlem, kendi mertebesi itibariyle bir gerçekliğe sahiptir. Ancak bu mertebe, kendi-sinin hakikatini oluşturan bâtın mertebeye nispetle kendi bâtınının temessül etmiş tasnife göre bu mertebeler şunlardır. Varlık mertebeleri açısından, içinde yaşadığımız ve algıladığımız evrendeki her şey, hakikat’ini daha ulvî bir varlık mertebesinden alır. Varlığın tamamı, son mertebede bizim algılayabildiğimiz bir form ve içeriğe sahipken, diğer ulvî merte-belerde, daha kutsi düzeydeki bir hakikat ile irtibatlıdır. Lahût ve Ceberût mertebe-leriyle ilgili zamansal bir öncelik ve sonralıktan söz edemeyiz. Vücud’daki varlıkla-rın hakikati, Ceberût mertebesindeki varlık kokusu’nu almamış olan ve Hakk’ın ma-lûmâtı durumundaki “a’yân-ı sâbite”ye istinat Bu bağdan dolayı âlem, kendi hakikat’ine işaret eden semboller manzumesi ve kendi müsemmasına delalet eden bir isim olarak düşünceyi rüya ve tabiri ile ilgisi bakımından şöyle değerlendi-rebiliriz. Algıladığımız evren düzlemindeki eşya, bir yönüyle kendi hakikatine işa-ret eden semboller ve remizler âlemi olduğundan kendi hakikatine gidilmezse an-laşılamaz. Diğer bir ifadeyle hislerimizle algıladığımız âlem, tabir edilmeye muh-taçtır. Rüyalar yorumlandığı gibi âlem ve âlemdeki eşya da tabir ve te’vil Vücûd’ ve eşyâ, genellikle zahirî boyutundaki varlığından ibaret zannedilir. Eşyanın suretinden yola çıkarak daha kutsi mertebesine intikal edebilen seçkinler havas ise eşyayı tabir ederler. Zira hadiseler ve varlık, aslında tabir edilmeli112yani zahirinden hakikatine geçilerek okunmalı ve anlamlandırılmalıdır. İbnü’l-Arabî keşfen sahih kabul ettiği113 bir hadisle bu düşünceye işaret eder “İnsanlar uykudadırlar. Ölünce uyanırlar.”114 Bu ifadenin sûfî düşüncede işaret ettiği anlamı şöyle açmak mümkündür. Ahiret, insanların adeta düş gibi olan hayatlarının tabir edildiği yerdir. Herkes yaşamının tabirinin ne olduğunu, neye tekabül ettiğini ahirette bulacaktır. Ancak eşyanın hakikatine keşfen muttali olanlar, henüz hayatta iken biyolojik ölümü beklemeden kendi yaşam düşlerini, bunun yanında varlık ve eşyayı tabir tarafından izah edilen varlık mertebeleri anlayışına göre, gö-rülme ve yer kaplama özelliği olmayan ruhlar mertebesi ile eşyayı, zaman, yer kap-lama ve fiziksel özellikleriyle algıladığımız şehadet mertebesi, mahiyetleri itibariy-le birbirine zıttır. Bu yüzden iki zıttan birinin, diğerine geçişini mümkün kılan bir ara mertebe devreye girmektedir. Bu mertebeye “Berzâh” adı116 verilir. Berzâh mertebesi, ruhlar mertebesi ile cisimler âlemini birbirinden ayırdığı için bu ismi Zira İbnü’l Arabî’ye göre sünnetullah gereği varlıkta bir zıttan diğerine doğrudan geçiş olmaz. Allah hikmetle iş yapan Hakîm vasfı gereği bunu hikmetle yapar. Berzah mertebesi, önceki ve sonraki mertebenin özelliklerini haiz olduğun-dan bir mertebeden diğerine geçişi mümkün Sözgelimi bahar, kış ile yaz arasında berzahtır. Yine sonbahar, yaz ile kışın berzahıdır. Berzah niteliği bir sünnetullah olarak varlığın birçok alanında karşımıza çıkan bir özelliktir. Berzah mertebesine verilen diğer isimler; hayâl-ı munfasıl ve mîsalâlemidir. Bu isimlerin verilme gerekçesi şudur Ruhlar mertebesindeki varlıkların hakikatle-ri görülemez. Varlıklar, cismani âlemde zaman, yer kaplama ve fiziksel özellikleriy-le zuhûra gelmeden bu ara mertebede cisimler âlemindeki sembol ve görüntüleri-ne benzer bir şekilde temessül ettiklerinden bu mertebeye bu adlar verilir. Diğer bir ifadeyle ruhu itibariyle görünmez olan şey, cismaniyetine ilişkin bir irtibat ile bu mertebede bir misale bürünür ve tasavvur edilir hale gelir. Muhyiddin İbnü’l-Arabî bu mertebenin hislerle idrâk edilen şehadet mertebesindeki en iyi örneğinin aynadaki görüntü olduğunu Kişi aynada bir suret gördüğünde bir şey gördüğünü bilir. Ancak gördüğü şeyin müstakil bir vücudu olmadığını da bilir. Ay-nadaki sureti parçalayamaz, bölemez. Suretin aynadan müstakil bir vücudu yoktur. Ancak görüntü ve ayna aynı şey de varlık mertebelerinin nihayeti ve varlık ağacının meyvesi konumunda olduğundan kevn-i câmi ́ özelliği sayesinde diğer mertebeleri kendi varlığında cüzî olarak Bu yüzden misâl âleminin bir numunesi insanda da mevcuttur. Dolayısıyla İbnü’l-Arabî âlemle ilgili olan afaktaki berzahı hayâl-i munfasıl, insanda meknuz olan numunesini ise hayâl-i muttasıl diye İnsan, âfâktaki yansımaları kendi hayâl-i muttasılı vasıtasıyla görebilir. 1. Hakîkatin, Hayâl Mertebesinde Rüya ile Zuhûru İbnü’l-Arabî’ye göre hayâl mertebesi, iki zıddı bir araya getirmesiyle diğer idrâk düzeylerine nispetle imtiyazlıdır. Zira hakikat ilk defa bu mertebede zuhûr mertebesinin bu özelliği, Hak ile eşya arasındaki ilişkinin keyfiyetine dair de ipuçları barındırmaktadır. Çünkü görülen ve bir şekilde idrâk edilen eşya ve işlerde Hak İbnü’l-Arabî’ye göre şöyle bulunur. “Hak, odur ve o değildir”124 Bu anlayışa göre her şey, hem kendisi anlamında o’dur, hem Hak’tır. Mazharlarda zuhûr eden şey, bir yandan Gerçek varlık el-vücudu’l-Hak iken diğer yandan, mümkün varlıkların şekil ve özellikleriyle zuhûr ettiğinden o değildir. Böylece ha-kikat, paradoksal olarak hayâl mertebesinde zuhûr etmiştir. Hayâl mertebesine özgünlük kazandıran bu hususiyeti bir yönüyle şöyle izah edebiliriz. Aristo mantığında bir şey ya o yahut diğeridir. A, aynı zamanda B olamaz, şeklinde eşyayı kategorize ederiz. İbnü’l-Arabî’ye göre ise hakikat, bu tarz düz mantıkla zuhûr etmez. Bu yönüyle hakikat, Hem odur hem o değildir şeklinde zuhûr eder. İbnü’l-Arabî bu hususu ayna örneği üzerinden izah eder. İnsan, kendisini farklı şekillerde gösteren bir aynaya baktığında, aynadaki suretin kendi yansıması olduğunu bilir. Aynı zamanda bu yansımanın kendi aslî sureti olmadığını da Yani hakikat, bu tecrübede hem o, hem o değil şeklinde zuhûr etmiştir. Hayâl mertebesinin, rüya konusuyla ilgisi tam bu noktada ortaya çıkar. İbnü’l-Arabî’ye göre, insan bu paradoksu hayâl mertebesinde rüya tecrübesiyle yaşar. Rüyada gördüklerinden şüphe etmez. Kendisini rüyadaki varlığıyla algılar. Ancak uyandığında onun kendisi olmadığından da şüphe etmez. Böylece hakikat hayâl mertebesinde rüya tecrübesiyle zuhûr etmiş olur. İbnü’l-Arabî, tasavvufun lisanı lakabıyla anılan Ebu Said Harraz ö. 277/890 adlı sûfî büyüğüne sorulan “Allah’ı ne ile bildin” sorusuna verdiği “İki zıddı birleştirmesiyle bildim” cevabını buna işaret olarak Uyku ve Uyanıklık İntikal ve İbret İbnü’l-Arabî’ye göre hakikatin olduğu mahiyet üzere zuhûr edebilmesi için Yüce Allah, hayâl mertebesini izhar edip ortaya Ve hayâl mertebesini bir uçtan diğer uca geçilebilsin ubûr diye iki taraf arasında köprü yapmıştır. Uy-kuyu da bu geçişin gerçekleştirildiği yer muabbar129 yapmıştır. Cenab- Hak uyku köprüsü üzerinde yürümeyi de “intikal ve geçiş ubûr” kılmıştır. İbnü’l-Arabî’ye göre “Şayet rüyayı tabir ediyorsanız” تعبرونللرءياتمﹾكنانﹶﹾﹸﹸﹾ ُّﹾﹾﹶﹶﹸﹺﹺﹸ”130 ayeti buna işaret etmek-tedir. Dikkat edilirse ayette kelimenin tabir kalıbı yerine geçme ve intikal عبور anlamına gelen sülasî kalıbı noktadan itibaren İbnü’l Arabî konuyu daha üst bir düzleme taşır. İnsan, uyku esnasında hayâl mertebesini kullanarak his boyutundan diğer boyuta ubûr edip geçtiği gibi manalar da kendi aslî hallerinden başka suretlere uykuda intikal ettiğinden uykunun bir bölümü intikaldir. Zira rüyalarda manalar, kendi elbisele-rinden sıyrılıp başka maddelerin elbiselerini giyinirler. Diğer bir ifadeyle bir hal-den diğer bir hale intikal ederler. İlmin, süt suretinde gözükmesi bunun en bilinen Arabî hayâl mertebesine iki tür intikalin olduğunu belirtir Birinci tür intikal; yukarıda belirtilen türden, manaların bir madde elbisesine intikal etmek suretiyle idrâk edilmesidir. İkinci tür intikal ise insanın kendi varlığını algılayıp hissetmesiyle birlikte bir zuhûrla hayâl hazretine intikal Diğer bir ifadeyle birinci intikalde üst âlemdeki manalar, hayâl mertebesine bir surete bürü-nerek intikal eder. İkincide ise iç idrâki güçlenen biri, kendi varlığına ait olduğunu anladığı bir zuhûrla hayâl mertebesine intikal eder. Fakat bu mertebeye intikal etmiş kişinin, uyanıklık halinde de kendisine ait bir gerçekliği vardır. Birinci inti-kal, kudsi bir düzeyden hayâle intikal iken, ikincide alt düzeyden kudsi bir düzeye intikal söz konusudur. Zahiri ve batını ile hayâl mertebesine ikinci türden intikal edenin gördükleri İbnü’l-Arabî’ye göre artık tabir edilmez. Çünkü artık gördükleri-ni köprünün diğer tarafından görmemiştir ki aslına ubûr edilip tabir edilmeye ihti-yaç duyulsun. Eşyayı kendi gerçeklikleriyle görmüş ve tabire ihtiyacı uyanıkken zahiren değişmiyor gibi görünse de İbnü’l-Arabî’ye göre iç dünyası itibariyle sürekli bir değişim yani intikal içindedir. İntikal ubûr içinde olması hasebiyle de uyanıkken de gerçekte bir tür İnsan, marifet mertebelerinde yükseldiğinde dünyadaki halinin, gerçekte bir tür uyku olduğunun bilincine varır. Dünyadaki durumunun bir tür rüya olduğunu Kur’an’da çeşitli ayetlerde137 geçen “Bunda basiret sahipleri için ibret vardır” ayetlerindeki ibret عبرة kelimesi ile “Ey basiret sahipleri ibret alınız” ayetindeki138 genelde ibret alınız diye tercüme edilen فآعتبروا ifadelerini rüya tabiri ile ilgili ubûr عبور kökünden gelmiş olmaları nedeniyle konuyla irtibatlı görür. Ayetlerde zahir hislerle algılanabilen çeşitli olaylar zikredildikten sonra bu olay-larda “ibret vardır” denilmesi İbnü’l-Arabî’ye göre şu anlamdadır “Gördüğünüz bu tür âyetlerin, zâhirinden onların bâtınında gizli olanı ve onun göstereceği şeyi bil-meye ubûr edip intikal edin.”139Yukarıdaki izah İbnü’l-Arabî ve tasavvufi düşüncenin genel kabulü göz önü-ne alındığında gayet tabiî bir çıkarımdır. Çünkü İbnü’l-Arabî’ye göre bu âlemde zuhûr eden her şey bizatihi kendisine işaret etmek yerine o mazharda zahir olan Hakk’a işaret eder. Dolayısıyla aslında âlemdeki eşya ve olayların bütünü o mazhar ve mazharda zahir olan Hak arasında bir intikaldir. Bu yönüyle âlem deveran eden bir intikaldir. Diğer bir ifadeyle aslına ubûr edilmesi gereken bir tür rüyadır. İbnü’l-Arabî’ye göre uykunun intikal olmayan kısmı ise rahatlıktır. Bu, rüya görülmeyen uykudur, sadece bedenin dinlenmesi içindir. İbnü’l-Arabî bu noktada uykunun intikal oluşunu, Allah’ın rahmeti ile irtibatlandırır ve konuyu farklı bir alana taşır. Ancak ifade ettiği hususun anlaşılabilmesi, İbnü’l-Arabî’nin düşünce sistemine ilişkin birkaç hususun bilinmesine bağlıdır. Şöyle ki; Allah’ın ilim yönün-den bütün varlığı kuşatıcı olduğu Kur’an’da ifade Tüm mahlûkat, varlıkla-rının hakikati itibariyle a’yân-ı sâbiteye istinat eder. A’yân-ı sâbite ise İbnü’l-Arabî düşüncesinde ilahî malumât olarak kabul edilir. Bu noktada İbnü’l-Arabî, Allah’ın İlim ve Rahmet sıfatları arasında irtibat kurar. Allah’ın Rahmeti ilahî malumât ha-linden, mahlûkatı zuhura getirip yaratmıştır. Rahmân sıfatı, İbnü’l-Arabî ıstılahın-da, varlık veren anlamına Bu hususu Fusûsu’l-Hikem’de şöyle ifade eder “Allah’ın rahmeti her şeyi hüküm ve vücud itibariyle kapsamıştır. Gazap bile Allah’ın ona olan rahmetinden meydana gelmiştir. Bu yüzden rahmeti gazabını geçmiş denilmektedir. Yani rahmetin Allah’a nispeti gazabınkini geride bırakır. Her hakikat ayn Allah’tan talep ettiği bir vücudu olduğundan Allah’ın rahmeti bütün hakikatleri a’yanı kapsamıştır. Çünkü Allah, rahmetiyle, her şeyin hakikatindeki isteği kabul etmiş, böylece onları yaratmıştır. Bu yüzden ilahi rahmetin her şeyi vücud ve hüküm itibariyle kapsadığını söyledik”142İbnü’l-Arabî’ye göre Allah ilmiyle olduğu gibi rahmeti ile de her şeyi muhit olduğundan vücudda Hakk’ın rahmetinin erişmediği bir şey yoktur. Bu çıkarımın konumuzla ilgisini rahmet ve rahat kelimeleri arasında bağ kurarak yapar. İbnü’l-Arabî’ye göre, insan uyanıkken bir lezzetle rahat içinde olduğu gibi uykuya intika-linde de diğer tür bir lezzetle rahata ve uykuda rahat içinde olmayı İbnü’l-Arabî, yaşam ve ölüm halle-rine de teşmil eder. İnsan, ona göre intikal ettiği her mertebede o mertebeye özgü bir rahat içindedir. Çünkü intikal edilen hiçbir mertebe yoktur ki Allah’ın rahmeti orayı kuşatmamış olsun. Bu anlamıyla dünyadaki uyku ve uyanıklık, bir rahattan bir başka rahata intikal ve geçiştir. İbnü’l-Arabî bunu insanın dünyadaki faaliyetleri üzerinden şöyle izah eder. Söz gelimi insan, gündelik hayatta çalışırken yorgunluk çeker. Hâlbuki yorgunluk içindeyken çalıştığının karşılığını alma beklentisiyle bir lezzet içindedir. İşçi, ücret hazzı için çalışmıştır. Ücreti alıp o rahata erişince bu perde ortadan kalkar. Diğer bir rahata erişmek ister ve uykunun rahatlığına intikal eder. Organları hareketsiz kalır ve uyku ile rahatlar. Gerçekte bir rahattan bir baş-ka rahata intikal bu sıradan gündelik tecrübeden varlıkla ilgili bir hükme var-maktadır. Ona göre varlığın tümü gerçekte rahat içinden bir başka rahata intikal halindedir. Böylece tüm mahlûkât bir tür uyku ve rahat halindedir. Bu yüzden insanlar uyanıkken bir tür uykuda oldukları gibi uyuduklarında da rüya içinde rüya görenin durumu gibi yine uykudadırlar. Bu yüzden, İbnü’l-Arabî’ye göre âlemdeki varlıkların uyku hali de uyanıklığı da bir tür uykudur. İbnü’l-Arabî’nin tahkik üzere keşfen muttali olduğunu söylediği diğer bir husus, konunun asıl hüviyetini ortaya koymaktadır. Buna göre âlemin suretlerinin Hakk’ın Batın ismine nispetle durumu, uyuyan kimseye nispetle rüyasındaki suret-ler ve görülenler Rüyada görülen suretler, rüyayı görenin halleri olduğu gibi âlemin tümü, Hakk’ın rüyasıdır. Rüyayı gören rüyasında bir anlamda kendisini görmüştür. Ancak kişi, rüyada gördüklerinden ibaret değildir. Hakikatin paradok-sal ve saçaklı mantık özelliği burada da kendini gösterir. Yani âlem hem odur, hem o değildir. İbnü’l-Arabî’ye göre, insan rüya ile ilgili yukarıdaki gerçeğe ya iman ederek inanır veya keşif yoluyla Nitekim muhakkik mutasavvıflar tarafından keşfen sahih kabul edilen şu hadis147 İbnü’l-Arabî’ye göre bu hususu veciz bir şe-kilde özetlemiştir. “İnsanlar uykudadırlar, öldüklerinde uyanırlar fakat bunun şuu-runa varmazlar نياالناسلايشعرونولكنإنتبهواماتوافإذام”. İbnü’l-Arabî’ye göre rüya ile ilgili ifade edilen bütün manalar bu hadiste ifade Bu yüzden İbnü’l-Arabî şöyle der “Sınırlı aklın küçümsediği hakikatleri, asli mahiyetleri üzere açıkça ifade eden ve yücelten nebevi haberler ne güzeldir. Zira bu haberler yüce bir kaynak-tan, Hak’tan gelmektedir.”149İbnü’l-Arabî bu konudaki yorumunu şu iki ayetin işâri yorumu üzerinden izah etmeye çalışmaktadır. “Kendi kendilerine, Allah’ın gökleri, arzı ve onların arasında bulunanları an-cak Hak’ olarak ve muayyen bir süre için yarattığını hiç düşünmediler mi?”150 “On-lar, Allah’ın Hüve, el-Hak ve el-Mübin olduğunu bilirler”151Her iki ayette bahsedilen Hak, İbnü’l-Arabî’ye göre yarattığı şeylerin özü aynnü işaret etmektedir. İkinci ayette de Hakk’ın apaçık mübîn olduğu ifade edilmiştir. Bu ayetler İbnü’l-Arabî’ye göre Hakk’ın yarattıklarının hem aynı ve ha-kikati hem zahiri olduğunu işaret Buradan İbnü’l-Arabî rüya ile ilgili şöyle bir çıkarımda bulunur Her kim enfüs ve afak düzeyindeki rüyaya itibar eder de rüyada görülen şeylerin zahirinden batınına intikal edip ibret almak isterse sıra dışı bir şey görür. Bu ibret vesilesiyle de başka şekilde idrâk edemeyeceği şeyler onun idrâkine Dolayısıyla İbnü’l-Arabî’ye göre rüya, ubûr edebilenler için aynı zamanda varlığın hakikatini anlama tecrübesidir. İbnü’l-Arabî Hz. Peygamberin sabahladığında ashabına “Aranızda rüya gören var mı?” diye sormasını154 bu gerekçeye bağlar ve der ki “Çünkü rüya, nü-büvvetten bir parça olduğundan nübüvvettir. Buna binaen Hz. Peygamber üm-metinde o nübüvveti görmeyi onların rüyalarının zahirinden batı-nına intikal etmek suretiyle ibret ve müşahedede bulunurdu. Zira rüyanın insan var-lığındaki mahalli onun beşeri varlığı iken ilahi ilimdeki mahalli ise tecelli suretlerin-deki değişimlerdir istihâlat. Bizim içinde bulunduğumuz her durum bir rüya iken Hak ise bıkkınlık ve yorgunluğun olmadığı rahmet içindedir.”156 Dolayısıyla rüya, üst mertebeye ubûr edebilenler için tecelli suretlerinin değişimini görebilmenin yolu-dur. İbnü’l-Arabî, döneminin “âlimlerini” rüyaya gereken ehemmiyeti vermemele-rinden ötürü şöyle eleştirmektedir “Zamanımızdaki cahiller uykuda gerçekleşen bir şey işittiklerinde onu tümden reddetmezler fakat uy-kuda görülen rüyadır derler. Aslında böyle söylemelerinin maksadı rüyalara hayâl hükmünü vermek içindir. Bu yüzden bir insan rüyasına itimat ederse onu hafife alırlar. Bütün bunlar bu tür kişilerin rüyanın makamını bil-memelerinden kaynaklanır. Bu tür kimseler ayrıca uyanıkken ve hareket halinde iken kendilerinin bir tür rüya içinde olduklarını, uykuda iken de rüya içinde bir başka rüyada olduklarını anlamazlar.”157IV. Sonuç İbnü’l-Arabî, rüya ve rüyada idrâkin mütehayyile ile nasıl gerçekleştiğini, İbn Sina gibi İslâm filozoflarıyla aynı doğrultuda ele alır. Ayrıca sûfî tecrübe ile ke-şif ve müşâhededen elde ettiği görüşleriyle konuyu izah eder. Bu meyanda; uykuda idrâk edilenlerin büyük bölümünün, uyanık iken duyulardan elde edilenlerin, uyu-yunca hayalde belirmesiyle gerçekleştiğini söyler. Ancak buna ilaveten rüyanın, er-Ruh diye nitelediği, rüya ile görevli bir melek sayesinde gerçekleştiğini belirtir. Bu melekle kimi âriflerin, uyku dışında fenâ ve gaybet halleriyle de irtibat kurulabile-ceği üzerinde durur. İslâmî gelenekteki nefsânî, şeytanî ve Rahmanî/sadık rüya şeklindeki tasnifi benimser. Tabir edilecek rüyanın öncelikle türünün belirlenmesi gerektiğini belir-tir. İlgili hadisten hareketle ve kendi sûfî tecrübesinden verdiği örneklerle, tabirin, rüyanın gerçekleşmesindeki tesiri üzerinde durur. Bu bağlamda Kur’an’da ve Tev-rat’ın Tekvîn Bahsinde geçen Hz. Yusuf’un hapisteki iki arkadaşının rüyasını tabir etmesi ile ilgili, bilinen izahların dışında, bir yorumda bulunur. İbnü’l-Arabî’ye göre Hz. Yusuf’a rüya gördüklerini söyleyen iki arkadaş, gerçek bir rüya görmemiş, Hz. Yusuf’u sınamak amacıyla birer yalan uydurmuştu. Hz. Yusuf bu tabiriyle rüya tabirindeki en zor merhaleyi gerçekleştirmiş, onların gerçekliği olmayan yalanına, kendi hayal yetisinde gerçeklik kazandırmıştı. Tabir etmesiyle de olaylar dış dünyada gerçekleşmişti. İbnü’l-Arabî’’nin rüya konusunda üzerinde durduğu diğer husus; sadık rüya tecrübesiyle nübüvvet arasında kurduğu bağdır. Bu konudaki görüşlerini ilgili ikihadis ekseninde izah eder. Bunlardan ilki; yirmi üç yıllık vahiy müddeti içerisinde-ki altı aylık dönem kast edilerek sadık rüyanın nübüvvetin kırk altıda biri olduğu şeklindeki rivayettir. Diğeri; teşriî vahiy sürecinin Hz. Peygamber ile sona er-miş olmasına rağmen, mübeşşirât denilen ve nübüvvetten bir parça kabul edilen rüyalar vasıtasıyla vahyin kaynağı ile irtibatın devam ettiği anlayışıdır. Hadiste geçen mübeşşire kelimesini, dünya hayatında mü’mine gösterilen, müjde ve maneviyönlendirmeleri ifade eden bir terim olarak kullanır. Tasavvuf tarihinin üzerinde en çok şerh yapılan eserlerinden biri olan Fusûsu’l-Hikem’i böyle bir mübeşşire es-nasında Hz. Peygamber’den aldığını belirtir. İbnü’l-Arabî’ye göre bidayetinde Hz. Peygamber’in gördüğü sadık rüya-lar, hislerini ve hayâlini tezkiye ve tasfiye eden velîde de nihayetinde gerçekleşebi-lir. Bu sürecin sonunda velî, Hz. Peygamber tarafından tebliğ edilen vahyin lafızla-rının işaret ettiği hakikatlere basiret üzere şahitlik yapacak bir idrâke erişir. Ancak velînin bu idrâkinde Hz. Peygamberinkinden ayrı, hüküm koyucu veya mevcut hükmü değiştirici teşriî bir vahiy veya Mushaf’takinden başka bir lafız getirmesi söz konusu değildir. Dolayısıyla bazı kimselerin “rüyada şunu, şunu gördüm” diye-rek dini hükümlere göre ameli terk etmeleri açık bir hatadır. Nitekim mübeşşirenin vahyin bir parçası olması, rüyayı görenin, salih ve takva sahibi olmasına bağlıdır. Ayrıca mübeşşire türünden sadık rüyalar, her ne kadar rüyayı gören ve o kişiye itibar edenler nazarında makbul addedilse de vahyin bütün türlerini içermediğin-den herkesi bağlayıcı hüküm ifade etmez. İbnü’l-Arabî, rüyaların tabirini varlık mertebeleri anlayışıyla izah eder. Ta-bir kelimesini, geçme anlamına gelen kök manasından hareketle, rüyadaki sembol-lerin aslına geçip, onları anlama faaliyeti olarak tanımladığı gibi şehâdetâlemi de-nilen içinde yaşadığımız cisimler âlemini de merâtibu’l-vücûd bakımından kendi hakikat’ine işaret eden semboller manzumesi olarak görür. İnsan, yerine göre bu sembolleri de bir tür tabire tabi tutmalıdır. İbnü’l-Arabî’ye göre insanın bu tabiri gerçekleştirmesinin yolu ise, hislerini tezkiye ve tasfiye ederek, iç idrâkini güçlen-dirmesi ve üst varlık mertebelerine intikal edip yükselebilmesidir. Bu türden bir manevi yükselişi gerçekleştiren ârif, insanların yeryüzündeki yaşamlarını, hakikat seviyesine nispetle bir tür rüya olarak değerlendirir. Kısaca; İbnü’l-Arabî düşüncesinde rüya, sûfî tecrübenin temel dinamiklerini gösteren bir tecrübe oluşu yanında, insanın var oluş serüvenine dair önemli ipuç-ları barındıran hakikatler de içermektedir. Bu yüzden İbnü’l-Arabî, döneminin bil-ginlerini rüyaya gereken ehemmiyeti vermediklerinden dolayı sert bir biçimde eleştirmektedir. _________________1 Eski Mısır, Yunan ve Asurlularda kâhin ve büyücülerin en önemli görevlerinden biri rüyaları yorumlamaktı. Eski Mısırdaki inanışa göre Serapis adındaki tanrı, rüya görenlerin sorularına cevap verirdi. Rüya tabiriyle görevli kâhin ve büyücüler bu tanrıya ait tapınaklarda otururdu. Bk. Çelebi, “Rüya”, DİA. XXXV, 306. 2 Geniş bilgi için bk. Yüksel, Türk İslâm Tasavvufu Geleneğinde Rüya, ss. 11-17. 3 Çelebi, “Rüya”, DİA. XXXV, 306. 4 Rüya tabiri konusunda ilk metinler 5000’li yıllarda Asurlular tarafından yazılmıştır. Konuyla ilgili günümüze ulaşan en eski eser, British Museum’da bulunan ve 2000’li yıllara ait olduğu tahmin edilen eski Mısırdan kalma bir papirüstür. Burada 200 çeşit rüya tabirine yer verilmektedir. Bk. Çelebi, “Rüya”, DİA. XXXV, 306. 5 Çağdaş insanın unuttuğu bu dilin yeniden hatırlanmasının gereğini ortaya koymak için Fromm, Rüyalar, Masallar, Mitoslar adlı eserini yazmıştır. Bk. Fromm, Rüyalar, Masallar, Mitoslar, s. 10. 6 Konuk, Fusûsu’l-Hikem Tercüme ve Şerhi, II, 219. Söz gelimi Abdullah b. Ömer genç yaşlarında gördüğü şu rüyayı Resulullah’a aktarması için kız kardeşi Hafsa’ya -Resulullah’ın eşi- aktarır. “Bir gün rüyamda, iki meleğin beni yakalayıp cehennemin kenarına kadar getirdiklerini gördüm. Cehennemde bazı insanlar vardı. Onları tanıdım. Hemen istiazeye başlayıp üç kere “Ateşten Allah’a sığınırım” dedim. Derken beni getiren iki meleği üçüncü bir melek karşılayıp, bana “Niye korkuyorsun? “ dedi. Ben bu rüyayı kız kardeşim Hafsa’ya anlattım. Hafsa da Rasulullah’a anlatmış. Bu rüyanın tabirine ilişkin Rasulullah Abdullah ne iyi insan, keşke bir de teheccüd kılsa!’ demiş. Ravi Abdullah b. Ömer’in bundan sonra geceleri pek az uyuduğunu aktarmaktadır. Bk. Buharî, Ta’bîr35, 36, Salât58, Teheccüd2, Fazâilü’l-Ashâb 19; Müslim, Fazâilü’s-Sahâbe Sözgelimi Abdullan b. Abbas nakledilen bir rivayet şöyledir. “Bir adam Resûlullah gelerek şu rüyayı anlattı “Bu gece rüyamda buluta benzer bir şey gördüm, ondan yağ ve bal yağıyordu. İnsanlar da ellerini açıp bu yağmurdan almaya çalışıyorlardı. Azıcık alan da vardı, çokça alabilen de. Derken arzdan semaya kadar uzanan bir ip gördüm. Siz o ipe yapışıp yükseldiniz. Sizden sonra birisi ona tutunup o da yükseldi. Sonra bir diğeri yükseldi, sonra bir diğeri daha ipe tutundu, ama ip koptu. Ancak onun için ipi eklediler, o da yükseldi.” Nakledilen bu rüyayı Hz. Ebu Bekir Hz. Peygamber’den izin alarak şöyle tevil eder. “O buluta benzeyen gölgelik, İslâm bulutudur. Ondan yağan bal ve yağ Kur’ândır. Kur’ân’ın bal gibi halâveti ve yağ gibi yumuşaklığıdır. İnsanların bundan avuç avuç almaları Kur’ân’dan kiminin çok, kiminin az miktarda istifadeleridir. Arzdan semaya yükselen ip ise, senin getirdiğin hakikattir. Sen buna yapışmışsın, Allah o sebeple seni yüceltecektir. Senden sonra bir adam daha ona yapışacak ve onunla yücelecek, ondan sonra biri daha ona yapışıp o da yücelecek. Ondan sonra biri daha yapışır, fakat ip kopar, ancak onun için ip ulanır o da yapışıp yükselir.” Yaptığı tevilin doğru olup olmadığını Hz. Peygamber’e sorar. Hz. Peygamber de yaptığı tevilin bazı kısımlarında isabet ettiğini bazısında yanıldığını belirtir. Bk. Buharî, Ta’bîr 11, 47; Müslim, Ru’yâ 17; Tirmizî, Ru’yâ 10; Ebu Dâvud, Sünnet 9; İbn Mâce, Ru’yâ 10. 10 Ebû Dâvûd, Salât 28; İbn Mâce, Ezan 1. 11 Sözgelimi Hz. Ebu Bekr’in Hz. Aişe’nin şu rüyasına yaptığı yorumu buna örnek verebiliriz. Hz. Aişe’den nakledilir. “Rüyamda odama üç tane ayın düştüğünü gördüm. Rüyamı babam Ebu Bekr’e anlattım. Sükut etti, cevap vermedi. Resulullah vefat edip de odama defnedilince babam Ebu Bekr, İşte rüyanda gördüğün üç aydan biri ve en hayırlısı!’ dedi. Muvatta, Cenâiz 10. Bilindiği gibi Hz. Peygamber’in yanına daha sonra Ebu Bekr ve Ömer defnedilmiştir. 12 Bk. el-Kelâbâzî, et-Taarruf, s. 153; Kuşeyrî, er-Risâle, s. 357. 13 Bk. Aşkar, Niyazî-i Mısrî Hayatı, Eserleri Görüşleri, ss. 71-87. 14 Bk. Aziz Mahmud Hüdâyî, Vâkıât I-III, Hacı Selimağa Ktp, Hüdâyî Kit. Nu 249. 15 Bahadıroğlu, Vâkıât-ı Hüdâyî’nin Tahlîl ve Tahkîki I. Cild İnceleme – Metin, s. 14. 16 İbnü’l-Arabî’nin Ta’bîrnâme-i Muhyiddin b. Arabî’si, Karabaş Velî’nin Ta’bîrnâmesi, Yiğitbaşı Ahmed Şemseddîn’in Ravzatu’l-vâsılîn’i Kutbuddînzâde İznikî’nin et-Ta’bîrü’l-münîf ve’t-te’vilü’ş-şerîf gibi eserler, tasavvufî rüya tâbirnâmelerinden bazılarıdır. Bk. Uludağ, “Rüya”, DİA. XXXV, 310. 17 Çelebi, “Rüya”, DİA. XXXV, 307. 18 Farabi, el-Medinetu’l-Fâzıla, ss. 71-76. el-Kindî, Uyku veRüyanın Mahiyeti Üzerine adlı risalesinde konu hakkındaki görüşlerini ifade eder. Bk. el-Kindî, Felsefî Risaleler, s. 130. 19 Bk. Durusoy, İbn Sina Felsefesinde İnsan ve Âlemdeki Yeri, ss. 106-114. 20 Bilindiği gibi İslam düşüncesinde İbn Sina’nın insan nefsini ele alırken hayvanî kuvveler içinde yer verdiği 10 idrâk melekesi vardır. Bunlardan beş duyu, zahirdeki mahsusatı idrâke yöneliktir. Batındaki beş idrâk yetisi ise hiss-i müşterek, musavvire, mütehayyile, vahime ve hafızadır. İnsanın beş zahiri duyusu, uyku ile idrâke kapanınca, insan, rüyada mütehayyile ile idrâk eder, görür, işitir, tat alır. Rüya tecrübesini yaşayan her insan, zahiri hislerinden ayrı olarak rüyada idrâke sahip olduğunu tecrübe ederek bilir. Bu husus gerçekte insanın zahiri yetilerinden başka bir idrâk gücü ile de kavrayabildiğinin bir göstergesidir. Geniş bilgi için bk. Durusoy, İbn Sina Felsefesinde İnsan ve Âlemdeki Yeri, ss. 88-152. 21 Muhyiddîn İbnü’l-Arabî, el-el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 370. 22را￯ fiili Arapçada göz ile görme manasında kullanılırsa bir mef’ûl, bilme anlamında kullanıldığında ise iki mef’ûl alır. Bk. İbn Manzûr, Lisânu’l-Arab, “raa” mad., XIV, 291; Zebidî, Tacu’l-Arûs, X, 139 Kelimenin sözlük anlamlarından biri de göz ile veya kalp ile görme anlamına gelmesidir. Bk. Zavî, Tahir Ahmed et-Trablusî, Tertibu’l-Kamusi’l-Muhît, II, 261. Görme ve anlamaya işaret etmesi bakımından kelimenin Türkçe ve İngilizce karşılıklarında da görme anlamı yanında anlamak anlamı mevcuttur. Bk. Kubbealtı Lugatı, Misalli Büyük Türkçe Sözlük, I, 1076; Cambridge International Dictionary of English, s. 1283. 23 Benzer şekilde İngilizcedeki rüya anlamındaki dream kelimesinin düş anlamı yanında insanın hayâli, ileriyi öngörmesi, en yüce gayesi gibi anlamlara gelen –vision- anlamına geldiğini hatırlatalım. Bk. erişim 24 Gazalî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn, V, Hz. Peygamber’in rüyaların mahiyetine ilişkin hadisinde rüyalar şöyle tasnif edilir “Rüya üç kısımdır. Biri insanoğlunu üzmek için şeytandan olan korkulardır; bir kısmı kişinin uyanıkken zihnini meşgul ettiği şeylerdendir, bunları uykusunda görür; bir kısım rüyalar da var ki onlar peygamberliğin kırk altı cüzünden biridir.” Buharî, Ta’bîr 2-4; Müslim, Ru’ya 18; Ebu Davud, Edeb 96. 26 Buharî, Ta’bîr 2-4. Psikanalizde Freud’un rüyalara ilişkin değerlendirmeleri bu tür rüyalarla ilgilidir Geniş bilgi için bk. Freud, Düşlerin Yorumu I, çev. Emre Kapkın, ss. 174-184; Düşlerin Yorumu II, ss. 233-335. Psikanalizde rüyaların aşkın bir boyutu olduğu ile daha ziyade C. G. Jung ilgilenmiş, kendi gördüğü rüyalar dahil rüyalardaki semboller ve kolektif bilinç üzerinde durmuştur. Geniş bilgi için bk. Carl Gustav Jung, Anılar, Düşler, Düşünceler, ss. 329-355. 29 Buharî, Ta’bîr 2-4. 30 Buharî, Ta’bîr 4, 26. Ayrıca bk. Müslim, Ru’yâ 8; Tirmizî, Ru’yâ 1, 2271; Ebu Davud, Edeb 96. 31 Bk. Yusuf 12/44. 32 Sûfî düşünce geleneğinde müsellem olan bu hususu mütekellim ve müfessir Fahreddin Razi ö. 606/1210 de benzer şekilde değerlendirmektedir “Yüce Allah insan ruhunu madde ötesi âleme çıkabilecek, levh-i mahfûzu okuyabilecek yetenekte yaratmıştır. Ancak ruhun bedenle ilgisi buna engel olmaktadır. Uyku halinde ruhun bedenle ilgisi azaldığından levh-i mahfûzu okuma gücü artar. Ruhun orada gördükleri, insanın muhayyilesinde kendine özgü izler bırakır. Bu izler insanın hayâlyetisi ötesindeki bir gerçeği yani levh-i mahfûzdaki bilgiyi gösterir ki rüyanın asıl işaret ettiği şey budur.” Bk. Râzî, Mefatihu’l-gayb, XVIII, 135. 33 Kuşeyrî, er-Risâle, s. 357. 34Age. II, 375. 35el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 370. Mevlâna uyku ile batıni idrâk araçlarının etkin hale gelmesini güneş batınca ay ve yıldızların gökteki yol rehberleri olarak ortaya çıkmalarına benzetir. Bk. Mevlânâ, Mesnevî, C. I, beyit 3671-5. İbnü’l-Arabî’den daha önce İbn Sina ö. 427/1037 gibi Müslüman filozoflar insanın batıni idrâk yetileri hakkında izahta bulunmuştur. Bk. Durusoy, “Vehim”, DİA. XLII, 615. 36 Muhyiddîn İbnü’l-Arabî, Fusûsu’l-Hikem, s. 101. 37el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 370. 38el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 371-372. 39el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, I, 406. 40el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, II, 370. 42el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 372. 43 Kelime anlamı uyanıklık anlamına gelen yakaza يقظة kelimesini sûfîler terim olarak uyanıklık halinde gerçekleşen bu tür idrâk ve görüşü ifade etmek üzere kullanmaktadırlar. Bk. Kâşânî, Tasavvuf Sözlüğü Letâifu’l-a’lâm, s. 596; Uludağ, Tasavvuf Terimleri Sözlüğü, s. 576; Cebecioğlu, Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü, s. 708. 44el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 370. 45 Bk. İbn Manzûr, Lisânu’l-Arab, IV, 529-530. Sözgelimi “السبيلعبر” yolu geçme anlamında kullanılmaktadır. Bk. İbn Manzûr, Lisânu’l-Arab, IV, 529; Zebidî, Tacu’l-Arûs, III, 376; Zavî, Tertibu’l-Kamusi’l-Muhît, III, 121. 46 İslâmi gelenekte rüya tabiriyle ilgili önemli sayılan bazı eserler şunlardır Muhammed b. Sîrîn’in Kitâbü ta’bîrir-rü’yâ’sı, Ebu Ishak el-Kirmânî’nin Kitâb-ı Düstûr’u, Seyyid Süleyman el-Hüseynî’nin Kenzü’l-Menâm, Abdülganî Nablusî’nin Ta’tîrü’l-enâm fî ta’bîri’l-menâm. Bu eserler bir araya getirilerek Türkçeye çevrilmiştir. Bk. İslami Rüya Tabirleri Ansiklopedisi. İslâmî gelenekte rüyaya ilişkin müstakil diğer bir çalışma için bk. Schimmel, Halifenin Rüyaları, İslam’da Rüya ve Rüya Tabiri. 47el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 372. II, 371. II, 372. 54Age. II, 371. 55Age. II, Bk. Yusuf 12/36-41. Hz. Yusuf ile ilgili olan bu olay Tevrat, Tekvin, bab 40’da da benzer şekilde geçmektedir. 58el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 372-3. 59 Yusuf 12/41. 60 Ebu Dâvud, Edeb 96. Tirmizî’deki rivayette “Anlatılmadığı müddetçe bir kuşun ayağında durur. Anlatılacak olursa hemen düşer” şeklindedir. Bu konudaki rivayetler birlikte değerlendirildiğinde anlatmaktan maksadın tabirini konuşmak olduğu belirtilir. Bk. Tirmizî, Ru’yâ Ebu Dâvud, Edeb 96. 62 Tirmizî, Babu Ma Cae fi tabiri’r-Ru’yâ 1. 63 İbnü’l-Arabî’nin Yusuf’un rüyasına ilişkin Fusûs’daki bazı değerlendirmeler için bk. Gürer, “Hz. Yusuf’un Gördüğü Rüyanın Fusûsu’l- Hikem’deki Yorumu”, S 21, ss. 39-56. 64 Bk. Yusuf 12/5. 65 Bk. Lisânu’l-Arab, IV, 509; Tacu’l-Arûs’ta kelime “hayır veya şerden kişinin rızkı” şeklinde açıklanmıştır. Bk. Tâcu’l-Arûs, III, 364. Tâir kelimesi nasip anlamı yanında beyin dimağ anlamına da gelmektedir. Bu anlamıyla insanın temenni ettiği veya uğursuz saydığı şey anlamında kullanılmaktadır. Bk. Kamûsu’l-Muhît, III, 102. Şu ayetlerde kelime kök anlamıyla bağlantılı olarakuğursuzluk ve nasip anlamıyla kullanılmaktadır. “Şöyle dediler Senin ve beraberindekilerin yüzünden uğursuzluğa uğradık ...” Neml 27/47. “Sizin uğursuzluğunuz sizinle beraberdir. Size nasihat ediliyorsa bu uğursuzluk mudur?” Yasin 36/19. “Her insanın amel ve nasibini tâir boynuna bağladık.” İsrâ 17/13. “Eğer kendilerine bir fenalık gelirse Musa ve beraberindekileri uğursuz sayarlardı. Bilesiniz ki onlara gelen uğursuzluk tâir Allah katındandır, fakat onların çoğu bunu bilmezler.” A’raf 7/131. 66el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 372-3. II, 373. s. 139. 72 Buharî, Ta’bîr 5; Ebu Davud, Edeb 96. Muvatta’nın rivayetinde ziyade olarak şu ifade var. “Salih rüyayısalih kişi görür veya ona gösterilir.” Muvatta, Ru’yâ 3. 73el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 370. 74 Tirmizî, Zehebet ennübüvve ve bekıyyet elmübeşşirat 1. 75 Bk. Lisânu’l- Arab, IV, 61, 63; Tâcu’l-Arûs, III, 47; Kamûsu’l-Muhît, I, 224. 76el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 374. 77 Tirmizî, Ebvâbu’r-Ru’yâ 2. 78 Yunus 10/62-64. Kuşeyrî de er-Risâle’de bu ayeti rüya konusunun başına almış ve ayette geçen müjdenin büşrâ salih rüya olduğuna dair rivayetlere yer vermiştir. Bk. Kuşeyrî, er-Risâle, s. 357. Tasavvufi tefsirlerde de bu işaret üzerinde durulmaktadır. Bk. Sülemî, Tefsîru’s-Sülemi Hakâiku’t-Tefsîr I, 308; Kuşeyrî, Letâifu’l-İşârat III, 107-108. 79 Bk. Fusûsu’l-Hikem, s. 47. 80 Risâlenin bazı yazma nüshaları bulunmaktadır. Eski bir nüshası Veliyyüddin, nr. 1686/57b-62b’de kayıtlıdır. Bk. Kılıç, Şeyh-i Ekber, s. 62. 1 Bk. Fusûsu’l-Hikem, s. 47. 82 Buharî, Ta’bîr 2, 4. Rüyanın nübüvvetin kırk altıda biri oluşu ile ilgili şu değerlendirme yapılmaktadır. Bu oran, Hz. Peygamber’in vahiy meleğini Hira’da görmeden önce sadık rüyalarla geçirdiği altı aylık sürenin yirmi üç yıllık toplam peygamberlik süresine nispetini ifade etmektedir. Bu konudaki nispetin yirmi altıda bir, kırkta bir ve yetmişte bir şeklinde olduğu rivayetler de mevcuttur. Bu konuda farklı oranlarla ilgili ise şu değerlendirme yapılmaktadır. Sayılardaki farklılıklar Hz. Peygamber’in bu hususu beyan ettiği zamanların farklı olmasından ileri gelmektedir. Şöyle ki Kendisine vahyin gelmesinden on üç senenin bitiminde, “rüyanın peygamberliğin yirmi altı cüzünden bir cüz olduğunu söylemiş olmalıdır. Nübüvvetinin yirminci yılı sonunda kırkta bir; hayatının sonunda ise kırk altıda bir demiş olmalıdır. Kırktan sonraki rivayetler ise zayıftır. Yetmişte bir şeklindeki rivayetin mübâlağa için söylendiği hadislerde sıkça rastlanan bir durumdur. Bu nedenle rüya ile ilgili kırk altıda bir nispeti esas alınmıştır. 83 Yusuf 12/6. 84 Buharî, Bedu’l-Vahy 3. 85Fusûsu’l-Hikem, s. ona ruhumuzu gönderdik de o, kendisine tastamam bir insan şeklinde göründü” Meryem 19/17. 87“Ağaç tarafından kendisine şöyle seslenildi Ey Musa! Bil ki ben, bütün âlemlerin Rabbi olan Allah’ım.”Kasas, 28/30. 88el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 370. 89 Tirmizî, Ru’yâ 1. 90 Necm 53/3. 91el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 370. 92Fusûsu’l-Hikem, s. 100. 93Age. II, 371. 94 Burada kullanılan ilkâ, ve inzâl kelimeleri Kur’an’daki ayetlerden alınmadır. İlkâ ifadesini İbnü’l-Arabî Kâf 50/37 ayetiyle irtibatlı şekilde kullanır. 95el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 371. 96el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 370. 97Age. III, 326. 98el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, IV, 131. 99el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, III, 326. 100el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 371. Yusuf 12/108. 104 Elmalılı, Kur’an-ı Kerim Meâli, Yusuf 12/108. 105el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 371. 106 Aynı yer. Buna binaen İbnü’l-Arabî şu değerlendirmede bulunur “Hadis diye aktarılan nice rivayet vardır ki râvîleri güvenilir görüldüğünden sahih addedilir. Ancak gerçekte sahih değildir. Bazen bunun aksi de mümkündür. Yani güvenilir ravilerce rivayet edilmediğinden hadis âlimlerinin kriterlerince sahih kabul edilmeyen bir haberin sahih olduğu durumlar da söz konusudur. Bu hadisin senet zincirinde uyduran veya karıştıran bir ravi olduğunda söz konusu olur. Zira yalan söyleyen kişi, onu aktarırken yalan söylememiştir. Biz sahip olduğumuz basiret nedeniyle bazı haberlerin gerçekte sahih olup olmadığını anlarız.” Bk. el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 371. 107Agy108 Chittick, VarolmanınBoyutları, s. 196. Geniş bilgi için bk. Tahralı, “Vahdet-i Vücûd ve Gölge Varlık”, ss. 9-63. 109 İbnü’l-Arabî ıstılahında “ayn” teriminin kullanımına ilişkin geniş bilgi için bk. Tahralı, “Ayn ve Ayniyet”, ss. 9-26. 110 Kelimenin sözlük anlamının da bunu işaret ettiğini söyleyebiliriz. Söz gelimi âlem ile aynı kökten gelen el-alem العلم kelimesi, elbisenin şekil ve resmi, alâmet, belirti, iz, işaret ve özel isim anlamlarına gelmektedir. Yine kelime bir şeyi bir başka şey için âlamet kılma anlamında kullanılır. Bk. İbn Manzûr,Lisânu’l-Arab, XII, 420. Konumuzla bağlantısı yönünden alem kelimesinin diğer bir anlamı ise ordunun altında toplandığı bayrak ve işaret الراية anlamına gelmesidir. Bk. Zebidî, Tacu’l Arûs, VIII, 406. Bu yönüyle Allah’ın mahlukat ordusunu altında toplayan bayrak ve âlamet şeklinde bir ilgi kurulabilir. Yine kelime dudağın hareket eden üstteki kısmına, iki taraftan üstte kalan kısım anlamındadır. Bk. Zavî, Tertibu’l-Kamusi’l-Muhît, III, 264. Bu yönüyle de âlem ile Allah’ın isimlerinden biri olan ve “O, Evvel’dir, Ahirdir, Zâhirdir, Bâtın’dır” ayetinde Hadîd 57/3 geçen ilahi isimlerden biri olan Zâhir ismi ile irtibat kurulabilir. 111 Buna göre K125 Günümüzde bu husus özellikle kuantum fiziğinde bulanık veya saçaklı mantık diye tercüme edilen fuzzy logic kavramı altında incelenmektedir. Geniş bilgi için bk. Kosko, Fuzzy Thinking The New Science of Fuzzy logic, New York Hyperion, 1993. Ayrıca bk. Alatlı, Aklın Yolu da Bir Değildir, İstanbul Destek Yay., 2009. 126Fusûsu’l-Hikem, s. 48-9. 127Fusûsu’l-Hikem, s. 48-9. 128el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 374. 129 Muabbar ifadesi Arapça’da zaman, mekan ve ism-i mef’ûl anlamını taşıyan bir ifadedir. Böylece uyku; hem bu geçişin gerçekleştirildiği zaman ve yer, hem de kendisinde tabirin gerçekleştiği şey anlamına gelmektedir. 130 Yusuf 12/43. 131el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 373; Fusûsu’l-Hikem, s. 99. ur’an-ı Kerim’de Hz. Yusuf’a verildiğinden bahsedilen hadiselerin tevili te’vil-i ehâdis ifadesi bk. Yusuf 12/6; babasının sahip olduğu rüyaları yorumlama yeteneğini, hayatın problemlerini anlama ve onlara çözüm getirme bilgelik ve öngörüsünü, buna ilaveten eşyanın hakikatini kavrama yeteneğinin verilmesini işaret etmektedir değerlendirmesini yapabiliriz. 112 Tabir kelimesinin kök anlamının Arapçada köprüyü bir yakasından diğerine geçme anlamına gelen -ubûr- kökünden geldiğine rüya tabir ve te’vilinin de rüyada görülen sembollerin asıllarına, ilk haline ulaşma faaliyeti olduğuna değinmiştik. Bk. İbn Manzûr, Lisânu’l-Arab, IV, 529; Zebidî, Tacu’l-Arûs, III, 376; Zavî, Tertibu’l-Kamusi’l-Muhît, III, 121. 113 Sûfîlerce hadis ehlinin vaz etmiş olduğu hadis alma yöntemlerine ek olarak Kur’an ve sahih addedilen sünnetin açık hükümleriyle çelişmemesi şartıyla keşf metoduyla alınan rivayetlerden de sûfîlerin hadis kabul ettikleri vardır. Sûfîlere göre hadis ehlinin kriterlerince her ne kadar bu tür rivayetlere hadis denilmese de sûfîlerce bu metot kullanmıştır. Muhyiddin İbnül’Arabî’ye göre ehlullahtan bu seviyeye erişmiş bir zatın keşfen bir hadisi Hz. Peygamber’den misâl âleminde alması tarihi rivayetlerden daha güvenilirdir. Zira velî bu tür bir rivayeti doğrudan almıştır. Geniş bilgi için bk. Kılıç, Şeyh-i Ekber İbn Arabî Düşüncesine Giriş, s. 202 vd. 114 Bk. Aclûnî, Keşfu’l-Hafa, II, 312 hadis no 2795. 115 Bk. Fusûsu’l-Hikem, s. 101. 116 Berzah kelimesinin kök anlamı iki şeyi birbirinden ayıran şey demektir. Bk. İbn Manzûr, Lisânu’l-Arab, III, 8; Zavî, Tertibu’l-Kamusi’l-Muhît, I, 199; Hakîm, el-Mu’cem, ss. Cürcânî, Kitâbu’t-Ta’rifât, s. 45. 118 Bk. Hakîm, el-Mu’cem, s. 193. 119Fusûsu’l-Hikem, s. 48-49. 120 Bu hususu izah için şahıs ve gölge misali de verilmektedir. İbnü’l-Arabî’de ayna sembolizmi hakkında geniş bilgi için bk. Uluç, İbn Arabî’de Sembolizm, s. 117 vd.; Küçük, Fusûsu’l-Hikem ve Mesnevî’de İnsân-ı Kâmil, s. 79 vd. 121 İnsanın bu özelliği hakkında geniş bilgi için bk. Küçük, Fusûsu’l-Hikem ve Mesnevî’de İnsân-ı Kâmil, s. 35 vd. 122 Hakîm, el-Mu’cem, ss. 447-451. İbnü’l-Arabî’nin hayâl ıstılahını kullanımına ilişkin geniş bilgi için ayrıca bk. Chittick, Varolmanın Boyutları, ss. 325-355; Aynı yazar, Hayâl Âlemleri; Corbin, Creative Imagination in the Sufîsm of Ibn Arabi, Fransızcadan çev. Ralph Manheim. 123Age. II, 373. Geniş bilgi için bk. Çakmaklıoğlu, “Muhyiddin İbnü’l-Arabî’ye Göre Hayâl ve Düzeyleri” s. 309. 124el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 373. 132Fusûsu’l-Hikem, s. 100. 133el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 374. s. 99. 136el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 374. 137“Allah dilediğini yardımı ile destekler. Şüphesiz bunda basiret sahipleri için ibret vardır.” Ali İmrân 3/13; “Onların hikâyelerinde ince düşünce lübb sahipleri için ibret vardır.” Yusuf 12/111; “Hayvanlarda sizler için ibret vardır.” Nahl 16/66; “Allah gece ve gündüzü evirip çevirir. Şüphesiz bunda basiret sahipleri için ibret vardır.” Nur 24/44; “Şüphesiz bunda korkan kimse için ibret vardır.”Naziat 79/26. 138 Bk. Haşr 59/2. 139el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, Söz gelimi bk. “Allah, her şeyi ilim yönünden ihata etmiştir.” Talak 65/12. 141 Bk. Hakîm, Mu’cemu’s-sûfî, s. 528. 142Fusûsu’l Hikem, s. 177. 143 Uykunun insan için dinlenme ve rahatlık olarak var kılındığı şu ayette ifade edilir “Uykunuzu bir dinlenme kıldık” Nebe 78/9. 144el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, II, 374. 147 Sûfîlerin varlık anlayışının temel rüknünü teşkil eden bu ifade ile ilgili şunu ekleyelim. Aclûnî’de yer alan bu ifade, hadis ulemasının kriterlerine göre sahih bir rivayet olarak görülmez. Bk. Aclûnî, Keşfu’l-Hafa, II, 312, hadis no 2795. 148Fusûsu’l-Hikem, s. 99. 149Age. II, 375. 150 Rum 30/8. 151 Nur 24/25. 152el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 374. Resulullah’ın sık sık sahabeye aranızda bir rüya gören yok mu? Diye sorduğuna ve onların da gördükleri rüyaları anlattıklarına dair çeşitli hadisler mevcuttur. Sözgelimi Semüre b. Cündeb’ten nakledilen bir hadiste bu husus şöyle ifade edilir Bir sabah bize yine Sizden bir rüya gören var mı? diye sordu Kendisine bizden kimse bir şey görmedi!” dediler. Bunun üzerine Ama ben gördüm, dedi ve kendi rüyasını anlattı.” Bk. Müslim, Ru’yâ 18; Ebu Davud, Edeb 96. 155el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 374. 156el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, II, 375. 157Agy. Kaynakça Acıpayamlı, Halil İbrahim drl. İslami Rüya Tabirleri Ansiklopedisi, İstanbul İpek Yay., 2002. Aclûnî, İsmail b. Muhammed, Keşfu’l-Hafa I-II, Beyrut Daru ihyâi’t-turasi’l-arabî, 1351. Alatlı, Alev, Aklın Yolu da Bir Değildir, İstanbul Destek Yay., 2009. Aşkar, Mustafa, Niyazî-i Mısrî Hayatı, Eserleri Görüşleri, İstanbul İnsan Yay., 2004. Bahadıroğlu, Mustafa, Vâkıât-ı Hüdâyî’nin Tahlîl ve Tahkîki I. Cild İnceleme – Metin, Basılmamış Doktora Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2003. Cambridge International Dictionary of English, London Cambridge University Press, 1995. Cebecioğlu, Ethem, Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü, İstanbul Anka Yay., 2004. Chittick, William C., Varolmanın Boyutları, çev. Turan Koç, İstanbul İnsan Yay., 1997. -, Hayâl Âlemleri, çev. Mehmet Demirkaya, İstanbul Kaknüs Yay., 1999. Corbin, Henry, Creative Imagination in the Sûfîsm of Ibn Arabî, Fransızcadan çev. Ralph Manheim, Princeton Princeton University Press, 1969. Cürcânî, Ali b. Muhammed, Kitâbu’t-Ta’rifât, Beyrut Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1995. Çakmaklıoğlu, M. Mustafa, “Muhyiddin İbnü’l-Arabî’ye Göre Hayâl ve Düzeyleri”, Tasavvuf İlmi ve Akade-mik Araştırma Dergisi, Sayı10, 2003, ss. 299-329. 56 Çelebi, İlyas, “Rüya”, DİA, XXXV, ss. 306-309. Durusoy, Ali, İbn Sina Felsefesinde İnsan ve Âlemdeki Yeri, İstanbul İFAV Yay., 1993. -,“Vehim”, DİA, XLII, 615. el-Kelâbâzî, Muhammed b. Ishak, et-Taarruf lî mezhebi ehli’t-tasavvuf, Kahire Mektebetü’s-sekafeti’d-diniyye, tsz. el-Kindî, Yakub b. Ishak, Felsefî Risaleler, çev. Mahmut Kaya, İstanbul İz Yay., 1994. Elmalılı M. Hamdi Yazır, Kur’an-ı Kerim Meâli, İstanbul Okyanus Yay., tsz. Farabi, el-Medinetu’l-Fâzıla, çev. Nafiz Danışman, İstanbul MEB Şark İslam Klasikleri, 1990. Freud, Sigmund, Düşlerin Yorumu I, çev. Emre Kapkın, İstanbul Payel Yayınları, 1991. -, Düşlerin Yorumu II, çev. Emre Kapkın, İstanbul Payel Yayınları, 1992. Fromm, Erich, Rüyalar, Masallar, Mitoslar, çev. Aydın Arıtan-Kağan H. Ökten, İstanbul Arıtan Yay., Ebu Hâmid Muhammed b. Muhammed, İhyâu Ulûmi’d-Dîn I-V, Halep Daru’l-Va’y, 2004. el-Hakîm, Suad, el-Mu’cemu’s-Sûfî el-Hikme fî Hudûdi’l-Kelime, Beyrut Daru’n-Nedrâ, 1981. Gürer, Dilaver, “Hz. Yusuf’un Gördüğü Rüyanın Fusûsu’l-Hikem’deki Yorumu”, Tasavvuf İlmi ve Akademik Araştırma Dergisi, Sayı 21, 2008, ss. 39-56. İbn Manzûr, Cemâlu’d-din Ebu’l-Fadl, Lisânu’l-Arabi’l-Muhit fi’l-Luğa, Beyrut Daru’s-Sadr, 1968. Jung, Carl Gustav, Anılar, Düşler, Düşünceler, çev. İris Kantemir, İstanbul Can Yay., 2008. Karaman, Hayreddin ve diğerleri, Kur’an Yolu Türkçe Meâl ve Tefsir I-V, Ankara Diyanet İşleri Başkanlığı Yay., 2007. Kâşânî, Abdürrezzâk, Tasavvuf Sözlüğü Letâifu’l-a’lâm, çev. Ekrem Demirli, İstanbul İz Yay., 2004. Kılıç, Mahmud Erol, Şeyh-i Ekber İbn Arabî Düşüncesine Giriş, İstanbul Sûfî Kitap, 2009. Konuk, Ahmed Avni, Fusûsu’l-Hikem Tercüme ve Şerhi I-IV, Haz. M. Tahralı-S. Eraydın, İstanbul İFAV Yay., 2002. Kosko, Bart, Fuzzy Thinking The New Science of Fuzzy logic, New York Hyperion, 1993. Kubbealtı Lugatı, Misalli Büyük Türkçe Sözlük I-III, İstanbul Kubbealtı Neşriyatı, 2005. Kur’an-ı Kerim ve Açıklamalı Meâli, haz. Heyet, İstanbul Diyanet Vakfı Yay., 2009. Kuşeyrî, Abdulkerim, Letâifu’l-İşârat I-VI, Kahire el-Mektebetu’l-Tevfikiyye, 1999. -, er-Risâletü’l-kuşeyriyye fî ilmi’t-tasavvuf, Beyrut Daru’l-Kitâbi’l-Arabî, 2005. Küçük, Osman Nuri, Fusûsu’l-Hikem ve Mesnevî’de İnsân-ı Kâmil, İstanbul İnsan Yay., 2011. Mevlânâ, Muhammed Celâleddin, Mesnevî I-VI, çev. Veled İzbudak, İstanbul MEB Yay., 1990. Muhyiddîn İbnü’l-Arabî, Muhammed b. Ali, el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye I-IV, Beyrut Daru İhyai’t-Turasi’l-Arabîyye, 1997. -, Fusûsu’l-Hikem, thk. Ebu’l-A’lâ Afîfî, Kahire Daru İhyai’l-Kütübi’l-Arabîyye, 1946. -, Ta ́bîrnâme-i Muhyiddin b. Arabî, çev. İbn Sîrîn, İstanbul Taş basma, 1316. -, Kitâbu’l-Mübeşşirât, Süleymaniye Ktp., Fatih, No 5322. Penrose, Roger, Bilgisayar ve Zekâ, Kralın Yeni Usu, çev. Tekin Dereli, Ankara Tübitak Yay., 2000. Râzî, Fahreddin, Mefatihu’l-Gayb, Beyrut Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1990. Schimmel, Annemarie, Halifenin Rüyaları, İslam’da Rüya ve Rüya Tabiri, çev. Tuba Erkmen, İstanbul Kabalcı Yay., 2005. Sülemî, Ebû Abdurrahman, Tefsîru’s-Sülemi Hakâiku’t-Tefsîr I-II, Beyrut Daru’l Kütübi’l-İlmiyye, 2001. Tahralı, Mustafa, “Ayn ve Ayniyet”, Fusûsu’l-Hikem Tercüme ve Şerhi IV, İstanbul İFAV Yay., 2002, ss. 9-26. -, “Vahdet-i Vücûd ve Gölge Varlık”, Fusûsu’l-Hikem Tercüme ve Şerhi III, İstanbul İFAV Yay., 2000, ss. 9-63. Uluç, Tahir, İbn Arabî’de Sembolizm, İstanbul İnsan Yay., 2011. Uludağ, Süleyman, Tasavvuf Terimleri Sözlüğü, İstanbul Marifet Yay., 1999. -, “Rüya”, DİA, XXXV, ss. 309- 310. Yüksel, Hasan Avni, Türk İslâm Tasavvufu Geleneğinde Rüya, İstanbul Milli Eğitim Bakanlığı Yay., 1996. Zavî, Tahir Ahmed et-Trablusî, Tertibu’l-Kamusi’l-Muhît, Kahire Matbaatu’l-İstikame, 1959. Zebidî, Muhibbu’d-din Ebu’l-Feyz, Tacu’l-Arûs fî şerhi’l-Kamûs, Beyrut Daru’s-Sadr, 1386.

havas ilmine göre rüya tabirleri